Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
253.3K
Қаралым
164
Орташа
Сұрыптау:
Ашу шабыстырады,
Ақыл табыстырады.
Ақыл табыстырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашуға ерік берген адам дауға, жанжалға, асығыс іске ұрынып кететінін, ал ақылға жүгінген...
Көптің ақылы - көл.
**Негізгі мағынасы** «Көптің ақылы - көл» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол астарлы ойға құрылған. Мұндағы негізгі ой...
Ақылдының алды,
Ағып жатқан дария.
Сараң адамның алды,
Қу тақыр, шөл жазира.
Ағып жатқан дария.
Сараң адамның алды,
Қу тақыр, шөл жазира.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды адам мен сараң адамның айырмасын салыстырып көрсетеді. Ақылды кісінің алды кең, жо...
Айлалы түлкі алдырмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал айлакер, қулық-сұмдығы бар түлкіні оңай ұстап алу мүмкін еместігін білдіреді. Астарлы мағ...
Ақылды мен ақылды,
Ақыл жәйін кеңесер;
Ақылсыз бен ақылсыз
Ақыл таппай егесер.
Ақыл жәйін кеңесер;
Ақылсыз бен ақылсыз
Ақыл таппай егесер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды адамдардың дауласуға емес, мәселені ақылмен шешуге бейім болатынын айтады. Олар б...
Сыртын көріп, ішінен түңілме,
Қарасын көріп, күшінен түңілме.
Қарасын көріп, күшінен түңілме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрінісіне қарап бірден бағалама, ішкі болмысын да, шын қабілетін де білмей...
Жаман иттің атын «Бөрібасар» қояды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай жақсы, айбарлы ат қойылғанымен, ішкі сапасы нашар нәрсенің қадірі болмайтынын біл...
Ат сатсаң, ауылыңмен ақылдас,
Ауылың жоқ болса, бөркіңмен ақылдас.
Ауылың жоқ болса, бөркіңмен ақылдас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның маңызды ісін ойланбай, жалғыз шешпеу керектігін білдіреді. «Ат сату» — бұрынғы қа...
Жыртық тесікке күледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жыртық адамның киіміндегі тесікті көріп күлу. Ал астарлы мағынасы — өз...
Асылды зергер, ерді ер таниды.
**Негізгі мағынасы** Асыл тастың шын құнын зергер ғана таниды, сол сияқты нағыз ердің қадірін де ер мінезді, көргені бар...
Батыр мақтанса, жауға шапқанын айтар,
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
Қу мақтанса, алдап қаққанын айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі мінезді салыстырады: батыр адам өз ерлігін бос сөзбен емес, істеген ісімен дәле...
Біткен іске сыншы көп,
Піскен асқа жеуші көп.
Піскен асқа жеуші көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: дайын болған іске қараушы да, бағалаушы да көп болады; ал дайын асты же...
Су перісі - сұлтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені «су перісі» — қиялдағы, қолға ұстатпайтын бейне. Ас...
Аспандағы құсты ұятқа қалдырған - жердегі жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аспанда еркін ұшқан құстың жердегі жемге қызығып, соған түсуі мүмкін. А...
Жақсы кісі қырқында толады,
Жаман кісі қырқында солады.
Жаман кісі қырқында солады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның мінезі мен болмысы жаспен бірге айқындала түсетінін меңзейді. «Қырық» — тура мағы...
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.