Екі иығына екі үкі, басына бір үкі қадаған.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сыртқы көрінісі ерекше, сән-салтанаты көп адамды суреттейді. Тура мағынасында адамның екі иығына және басына үкі қадағаны айтылады. Астарлы мағынасында — бұл адам өзін өзгеден жоғары көрсеткісі келетін, паңситын, даралануға әуес жан деген ойды білдіреді. Қазақ танымында үкі қасиетті, сәндік белгі болғанымен, оны орынсыз көп тағу мақтаншақтық пен кербездікті меңзеуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
«Үкі» — қазақ мәдениетінде киелі құс, сұлулық пен қорғаныштың нышаны. Бірақ мақалдағы үш үкінің қатар айтылуы оның шектен шыққан сәнін, көзге түсуге тырысқан жасандылығын танытады. «Екі иық» пен «бас» — адамның бүкіл тұлғасын көрсететін образдар. Яғни бұл сөз адамның сыртқы кейпін ғана әшекейлеп, ішкі мінезін ұмытқанын әжуалайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өзін тым сәндеп, әлеуметтік желіде немесе ортада үнемі көзге түсуге тырысатын адамға қатысты қолданылады. Мысалы, біреу қымбат киініп, өзін асыра көрсетіп, бәрінен ерекшеленемін десе, жұрт оның «екі иығына екі үкі, басына бір үкі қадағандай» болып жүргенін айтуы мүмкін.