Ер тарықпай молықпас.
«Ер тарықпай молықпас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ер азамат жоқшылықты, тарлықты көрмей, береке мен молшылыққа жетпейді. Тарыққан кезде адам қайрат жинайды, еңбектенеді, үнемдеуді үйренеді, ақылын іске салады, сол арқылы кейін молығады. Мақал қиындықтың өз пайдасы барын айтады: оңай келген байлық тез кетеді, ал тапшылықты бастан өткерген кісі тапқанын бағалайды. Сондай-ақ бұл жұбату: қазір тарығып жүрген адамның алдында молшылық күні бар.
Образдар мен теңеулер
Тарығу — бір нәрсеге зәру болу, жоқшылыққа ұшырау, тар жағдайға түсу; «тар» сөзімен түбірлес. Молығу — көбею, толысу, молшылыққа жету: мал өсіп, дастарқан толған күй. Мақал екі қарама-қарсы күйді бір себеп-салдарға байлайды: тарлықтан кеңшілік туады. Көшпелі тұрмыста жұт малды қырып, бірнеше жылдан соң шаруа қайта аяққа тұратын: мақал сол тәжірибеден шыққан ой. «Тарықпай — молықпас» ұйқасы ырғақты әрі ұтымды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды қиын күндерді бастан кешіп жүрген адамды жұбатқанда, үміттендіргенде айтады. Кейде ауыр жағдайдан шығып, ісі өрге басқан кісінің тағдырына қарап, түйін ретінде қолданылады. Мысалы: «Былтыр жұттан кейін екі сиыр қалған еді, биыл қора толды, ер тарықпай молықпас». Мұқтаж адамға көмектеспеудің сылтауы ретінде айту — мақалды бұрмалау.
Қолданылу жағдаяттары
— Шағын наубайханасы алғашқы жылы зиянға батқан жігітке әкесі: «Ер тарықпай молықпас, тәжірибеңді жинай бер», — деп, қарызын өтеуге көмектеседі.
— Құрғақшылықта шөп тапшы болған шопан келесі жылы ерте қамданып, қысқа екі есе мол жем жинайды.