«Екі жеп, биге шыққан.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Тамақты екі рет жеп, тойып алған соң, ортаға шығып билей бастаған адам туралы айтылады: қарны тойса, ол мәз болып, ойнақтап шыға келеді. Мақал аз ғана молшылықтан, тоқтықтан басы айналып, өзін көрсетуге, мақтануға құмартқан адамды мысқылдайды. Жаңа ғана бірдеңеге қолы жетіп, бірден шіренген, бейқамдыққа салынған кісінің бейнесі де осы. Тоқтық адамды кейде әдептен шығаратынын, тойған адамның мінезі өзгеретінін айтады.
Образдар мен теңеулер
Екі жеп — екі мәрте, қалыптан тыс жеп, тойып алу; биге шығу — ортаға шығып, билеу, өзін көрсету. Бұл екі әрекет қатар қойылғанда күлкі туады: біреудің шаттығы рухани қуаныштан емес, тек тоқ қарыннан шыққан. Мал баққан ел тойған төлдің ойнақтайтынын жақсы білген, мақал сол бақылауды адамға ауыстырады. Тіркес қысқа, бейне тура, сондықтан сөз арасында айтылатын мысқыл ретінде ыңғайлы.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Аз ғана табысқа мастанып, жұртқа өзін көрсете бастаған адамды мысқылмен айтады. Сарыны — әзіл, мысқыл, кейде кінә. Кішкентай балаға тамақтан кейін шулап ойнай бастағанда да күліп айтылады. Шын қуанышын бөлісіп, биге шыққан адамға айту көңіл қалдырады. Мысалы: «Бір айлығын алған соң бәрін шақырып, той жасамақ — екі жеп, биге шыққан ғой бұл».
Қолданылу жағдаяттары
— Той дастарқанынан тойып тұрған бір жігіт музыка басталмай жатып ортаға шығып билей бастады; ақсақалдар күліп, екі жеп, биге шыққан деп қойды.
— Бір жылы егіні сәл молырақ шыққан көрші жаңа көлік алып, ауылдың ортасында сигнал басып жүрді.
— Кешкі астан кейін кішкентай ұлы диванда секіре бастағанда, анасы күліп, екі жеп, биге шықтың ба деді.