Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
476.6K
Қаралым
309
Орташа
Сұрыптау:
Жаңылмайтын жақ жоқ,
Сүрінбейтін тұяң жоқ.
Сүрінбейтін тұяң жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының бәрі де қателесетінін, ешкімнің мүлде мінсіз болмайтынын білдіреді. Тура м...
Ақымақ тойынса, туысқанын танымайды
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі мінезі тоқшылықта, молшылықта немесе жақсы жағдайда байқалатынын айтады. Ақ...
Қиынға қиналмаған оңайға ойланбайды.
**Негізгі мағынасы** Қиындық көрмеген, тар жол-тас кешпеген адам жеңіл істің қадірін де, мәнін де терең түсіне бермейді....
Жаманның сөзі түйеден түскендей,
Жақсының сөзі диірмен тасындай.
Жақсының сөзі диірмен тасындай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзі оның мінезі мен тәрбиесін танытатынын айтады. Жаман адамның сөзі дөрекі, ауы...
Ақылды шалалығын байқатпайды,
Оқыған балалығын байқатпайды.
Оқыған балалығын байқатпайды.
**Негізгі мағынасы** Ақылды адам өз кемшілігін, әлсіздігін немесе балаң, жетілмеген тұсын көпке көрсетпей, сабырмен жасы...
Олақтың сөзі орынсыз жамау сияқты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де өз орнымен жасалуы керегін білдіреді. Олақ адам қандай іске араласса...
Есі кеткен ешкі жинар,
Ешкі жинап есін жияр.
Ешкі жинап есін жияр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы мен бағытын жоғалтқан адам пайдасыз іске ұрынып, ешкі жинап әлек...
Қасқалдақтың қанындай қат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өте сирек, өте тапшы нәрсені қымбат, қадірлі деп түсіндіреді. «Қасқалдақтың қанындай» дег...
Жиен неге ел болмайды, малы болса;
Желке неге ас болмайды, майы болса.
Желке неге ас болмайды, майы болса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жиеннің өз жұртынан бөлек, нағашы жұртқа қатысты айтылатыны сияқты, «ма...
Ақылдыға айтқан сөз жөнін табар,
Ақымаққа айтқан сөз далада қалар.
Ақымаққа айтқан сөз далада қалар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды адам айтылған сөздің мәнін түсінеді, оны ой елегінен өткізіп, дұрыс қорытынды жаса...
Адамның үш қасиеті:
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы ең қымбат үш қасиетті атайды. Қайтпас қайрат — қиындыққа мойымай, бастаған...
Құс жаманы - шажа, ілік жаманы - бажа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы құстардың ішінде шажа құстың, ал адамдар арасындағы туыстық байланыста б...
Алдаспан құрал емес,
Ақыл құрал.
Ақыл құрал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: алдаспан — қару, ал ақыл — ой мен парасаттың күші. Астарлы мағынасы: а...
Айран ішкен құтылады,
Шелек жалаған тұтылады.
Шелек жалаған тұтылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — айран ішіп, ыдысын таза қалдырған адам жазадан құтылады, ал шелек жала...
Рух - таза ақыл.
**Негізгі мағынасы** «Рух – таза ақыл» деген мақал адам баласының ішкі жан дүниесі мен ой-парасаты бір-бірімен тығыз бай...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.