Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
348.2K
Қаралым
225
Орташа
Сұрыптау:
Жасы кішіні ақылы асса аға тұт.
**Негізгі мағынасы** Жасы кіші болса да, ақылы толып, парасаты жоғары адамды үлкен деп құрметте деген ой айтылады. Мұнд...
Түйені ит жетелейді,
Сондықтан түйе қасқырды ит екен дейді.
Сондықтан түйе қасқырды ит екен дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырт көзге үлкен, айбарлы көрінген нәрсені кейде әлсіз, лайықсыз адамның жетектеуі мүмкін...
Адамның үш қасиеті:
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
қайтпас қайрат,
нұрлы ақыл,
жылы жүрек .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы ең қымбат үш қасиетті атайды. Қайтпас қайрат — қиындыққа мойымай, бастаған...
Ит те киімге қарап үреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы көрінісіне, киіміне, беделіне қарап сөйлейтін, сол арқылы бағалайтын пенде...
Тоқал ешкі мүйіз сұраймын деп
Құлақтан айырылыпты.
Құлақтан айырылыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз қалпына разы болмай, орынсыз артық нәрсе қуса, барынан да айырылып қалатынын ескертеді...
Сұм сипап отырып шымшиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — залым, қулыққа жақын адам ашық күш қолданбай-ақ, жаймен, білдіртпей зи...
Оқалақ тиген танадай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсеге орынсыз еліріп, шамадан тыс қозып, тынышсызданып кететін адамды меңзейді. Тур...
Ақыл бітпес дәулетке,
Дәулет бітпес келбетке.
Дәулет бітпес келбетке.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақыл ешқашан таусылмайтын, бітпейтін байлық сияқты; ал дәулет те адамн...
Арғымақ аттың құйрығы
әрі жібек, әрі қыл.
Ер жігіттің белгісі
әрі мырза, әрі құл.
әрі жібек, әрі қыл.
Ер жігіттің белгісі
әрі мырза, әрі құл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің мінезі қос қырлы болуға тиіс екенін айтады. Бір жағынан, ол мырза, жомарт, ке...
Қатты жерге егін шықпас,
Қаңсыған басқа білім жұқпас.
Қаңсыған басқа білім жұқпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімнің де, тәрбиенің де қабылдануы адамның ішкі дайындығына байланысты екенін айтады. Т...
Су перісі - сұлтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жақын, өйткені «су перісі» — қиялдағы, қолға ұстатпайтын бейне. Ас...
Ақылды мақтанса, іс тындырар,
Ақымақ мақтанса, аяғын сындырар.
Ақымақ мақтанса, аяғын сындырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл мен ақымақтықтың айырмасын айқын көрсетеді. Ақылды адам өзіне сенімді болып, дабыра...
Ақымақ тойынса, туысқанын танымайды
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі мінезі тоқшылықта, молшылықта немесе жақсы жағдайда байқалатынын айтады. Ақ...
Жапалақ құс мақтанса,
«Жардан тышқан алдым» дер.
Жаман адам мақтанса,
«Жақсының аяғынан шалдым» дер.
«Жардан тышқан алдым» дер.
Жаман адам мақтанса,
«Жақсының аяғынан шалдым» дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз дәрежесіне сай емес, орынсыз мақтанған адамның сөзі де, ісі де қисынсыз болатынын меңз...
Қасқалдақтың қанындай қат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өте сирек, өте тапшы нәрсені қымбат, қадірлі деп түсіндіреді. «Қасқалдақтың қанындай» дег...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.