Кедей болар жігіт
Биесін сатып, ат алар.
Жалғыз болар жігіт
Ағайынмен ұрысып, жат болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жігіттің екі түрлі қателігін салыстырып көрсетеді. Біріншісі — кедейліктен құтылудың жолын білмей, бар дүниесін дұрыс пайдаланбай, биесін сатып ат алуы. Мұнда асығыс шешімнің, есепсіз істің адамды тығырыққа тірейтіні аңғарылады. Екіншісі — ағайынмен ұрысып, туыстан безіп, жалғыз қалу. Яғни адамға ең үлкен байлықтың бірі — ағайынның, елдің сыйластығы екенін ескертеді. Астарлы мағынасы: ақылсыз әрекет те, туыспен араздық та адамды әлсіретеді.
Образдар мен теңеулер
«Бие» — үйдегі ырыс, малдың берекесі, күнкөрістің бір тірегі. Оны сатып, «ат алу» сырттай пайдалы көрінгенмен, шын мәнінде шығынға ұрындыруы мүмкін. Ал «жат болар» деген сөз ағайыннан алыстап, сырт жұртқа сүйеніш болып қалуды білдіреді. Мұндағы «жалғыздық» тек жалғыз жүру емес, қолдаусыз, сүйенішсіз қалу мағынасында қолданылған.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал орынсыз шешім мен туыстық татулықтың маңызын еске салады. Мысалы, адам жылдам пайда қуып, үйіндегі бар ақшасын тәуекелі күмәнді іске салып жіберсе, кейін қиын жағдайға түседі. Сол сияқты, отбасындағы не туыстар арасындағы ренішті өршітіп жіберсе, қолдаудан айрылады. Сондықтан сабырмен ойлап, ағайынмен тату болу керек.
Bıesin satyp, at alar.
Jalǵyz bolar jigit
Aǵaıynmen urysyp, jat bolar.