«Нағашымен күрессе, жығылар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жиен нағашысымен күш сынасса, өзі жығылады. Мақал нағашы мен жиеннің арасындағы ерекше қатынасты айтады: жиен нағашыдан еркелік көреді, сыйлық алады, бірақ оған қарсы шығуы, онымен бақ таластыруы әдепке жатпайды. Нағашы — жиеннің тірегі, ананың төркіні; оған қарсы күрескен адам өз тамырына балта шапқандай болады. Тура мағынада ойын-сауықтағы күрес те, ауыспалы мағынада дау-шар да айтылады: нағашымен таласқан жиен ұтылады, ұтса да абыройы түседі.
Образдар мен теңеулер
Күрес — қазақтың ұлттық ойыны, той мен мерекенің сәні. Мұнда жігіттер күштерін сынайды, бірақ кіммен күресуге болатынына да әдеп бар: үлкенмен, ұстазбен, нағашымен күш сынасу — кішінің ұят ісі. «Жығылу» сөзі әрі күрестегі жеңілісті, әрі абыройдан айырылуды білдіреді. Мақалдың қысқалығы үкімге ұқсайды: шарт пен нәтиже ғана айтылған, себебі айтылмаған, бірақ ол дәстүрден белгілі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Нағашыларымен таласып, дауласып қалған жиенге ескерту ретінде айтылады. Реңкі — ақыл, кейде жартылай әзіл. Нағашы шын әділетсіздік жасаса да, жиенге «үндеме» деп айтылса, мақал теріс пайдаланылады. Мысалы: «Нағашыңмен жер үшін сотқа барма; нағашымен күрессе, жығылар».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда жиен әзілдеп нағашы ағасын күреске шақыра бергенде, анасы оның жеңінен тартып, мақалды айтты.
— Мұра бөлісінде нағашыларымен таласқан жігітті анасы оңаша шақырып, ренішін басуды өтінді.