Немере несін береді?
Етін жеп, сүйегін береді.
«Немере несін береді? Етін жеп, сүйегін береді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Немере несін береді? Етін жеп, сүйегін береді: ата-әже немересіне еттің ең жақсысын береді, ал немере етін жеп, сүйегін қайтарады. Мақалда ата-әженің жартылай әзіл, жартылай мұңды шағымы бар: немереге бар мейірімді, бар күшті бересің, ал одан қайтарым күтуге болмайды. Сүйек — қалдық, мардымсыз нәрсе; немере алады, бірақ бермейді. Бұл шағым ренішсіз айтылады: ата-әже немересінің жеп-ішіп, өсіп жатқанына қуанады, оның махаббаты есеп күтпейді.
Образдар мен теңеулер
Қазақ дастарқанында етті үлкен адам турап, жақсы жерін балаларға, немерелерге үлестіреді. Немере сүйекті мүжіп, атасының қолына қайтарады — бұл ауыл үйіндегі таныс сурет. Мақал сұрақ-жауап түрінде құрылған: сұрақта ата-әженің ойлы күрсінісі, жауапта күлкі бар. Ет пен сүйектің қарама-қарсылығы алу мен берудің теңсіздігін көрсетеді. Кейбір тыңдаушы сүйегін береді дегенді ата-әженің өзіне де қатысты деп түсінеді: немере оның күш-қуатын алып, тек сүйегін қалдырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды ата-әже немересімен уақыт өткізіп, шаршап, бірақ риза болып отырғанда әзілмен айтады. Кейде ересек немересі ата-әжесін ұмыт қалдырғанда, оған жұмсақ өкпе ретінде де естіледі. Немерені шын кінәлау үшін, оны қарау ауыр деп шағыну үшін айту мақалдың жылуына сай емес. Мысалы, әже қонақтан қайтқан немерелерінің артынан бос қалған дастарқанды жинап жатып, күліп: «Немере несін береді? Етін жеп, сүйегін береді», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда той соңында ата табақтағы еттің бәрін немерелеріне турап беріп, өзіне тек жілік қалғанын көріп, күліп мақалды айтты.
— Мейрамда қаладан келген немерелер атасының бар уақытын алып, кетерде тек қол бұлғап кеткенде, әжесі жымиып, осы мақалды айтты.
Etin jep, súıegin beredi.