Өз ағасын ағалай алмаған
Кісі ағасын жағалай алмас.
«Өз ағасын ағалай алмаған Кісі ағасын жағалай алмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өз туған ағасын құрметтеп, сыйлай алмаған адам басқа біреудің ағасына да ілтипат көрсете алмайды. Астарлы мағынасы — адам ең алдымен өз үйіндегі, өз ортасындағы жақындарын қадірлей білсе ғана, жалпы жұртқа да сыйлы, өнегелі болады. Яғни туыстыққа, бауырмалдыққа, үлкенге құрметке тәрбиелейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ағасын ағалау» — туған ағаға ізет көрсету, орнын тану, сыйлау дегенді білдіреді. Ал «ағасын жағалау» — біреуге жақындау, жанасу, сый-құрметпен қатынас жасау мағынасында қолданылған. Тілдік жағынан бұл сөздер ұйқасып қана тұрмай, адам мінезін дәл ашады: өз қанынан шыққан жақыныңа құрмет жоқ болса, бөгде адамға деген ілтипат та шынайы болмайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасылық тәрбиеге, қарым-қатынас мәдениетіне байланысты жиі айтылады. Мысалы, үйінде ата-анасына, ағасына дөрекі сөйлейтін адам жұмыс орнында әріптесіне де сыйластық көрсете алмауы мүмкін. Сондықтан мақал адамға әуелі өз жақынын қадірлеуді, содан кейін ғана өзгеге өнеге болуды ескертеді.
Kisi aǵasyn jaǵalaı almas.