Көсеуің ұзын болса, күймес,
Ағайының көп болса, ешкім тимес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: отты көсейтін көсеу ұзын болса, адам қолын күйдірмей жұмыс істейді. Ал астарлы мағынасы: адамның артында сүйенер ағайыны, туысы, жақыны көп болса, оған сырттан келетін қысым да, қиянат та оңай жасалмайды. Яғни бұл сөз жалғыздың үні әлсіз, ал көптің күші мықты екенін аңғартады. Мақал туыстық байланысты, өзара қорған болуды, бір-біріне сүйеу болуды дәріптейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көсеу» — қорған мен құралдың белгісі. Оның ұзын болуы — қауіптен сақтайтын арақашықтық, алдын ала қам мен ыңғайлылықты білдіреді. Ал «ағайынның көп болуы» тек санның көптігі емес, ұйымшылдық, жанашырлық, тірек деген ұғымды береді. «Ешкім тимес» дегені — ондай адамға жұрт орынсыз тиісіп, оңайлықпен басына күн тудырмайды деген ой.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға туыс, орта, қолдаушы топтың қажет екенін айтуда қолданылады. Әсіресе қиындықта жалғыз қалмай, жақындармен байланыс үзбеуді ескертеді. Мысалы, бір жігіт жұмыссыз қалып қойғанда, ағайын-туысы ақыл беріп, бірі таныс ұсынып, бірі уақытша көмектессе, ол тезірек тығырықтан шығады.
Aǵaıynyń kóp bolsa, eshkim tımes.