Қайғы жоқта қайғы болды,
Қайынатамның өлгені.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның басына күтпеген ауыртпалық түскенде айтылатын сөз. Тура мағынасында — қайынатасы қайтыс болып, келін не күйеу жағы қайғыға батқанын білдіреді. Астарлы мағынасы — адам өмірінде кейде тыныш, жайлы кезде де бір ауыр хабар келіп, көңілді бір сәтте мұңға айналдырады деген ой. Яғни, қайғының қашан келетінін білмейсің, сондықтан өмірдің өткіншілігін сезініп, сабыр сақтауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қайғы жоқта қайғы болды» деген тіркес күтпеген қайшылықты көрсетеді: қайғы жоқ сияқты көрінген сәттің өзі қайғыға айналады. Ал «қайынатамның өлгені» дегені — қазақ отбасындағы сыйлы үлкен адамның жоғын, сол әулетке түскен салмақты білдіреді. Мұнда «қайыната» тек туыстық атау емес, әулеттің тірегі, құрметті қарияның бейнесі ретінде берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал ауыр хабарды естігенде немесе өмірдің тосын сынағы келгенде қолданылады. Мысалы, адам жаңа ғана жұмысқа орналасып, қуанып жүргенде, кенет жақын туысы қайтыс болып, бәрі бір сәтте өзгеріп кетуі мүмкін. Осындай жағдайда бұл мақал өмірдің тұрақсыз екенін еске салады және сабырмен қабылдауға үндейді.
Qaıynatamnyń ólgeni.