Көзсіз күнелтсең де,
Көпсіз күнелте алмайсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жалғыз тіршілік ете алатынын, бірақ ұзақ та, мәнді де ғұмырды елсіз, жұртсыз өткізу қиын екенін білдіреді. Тура мағынасында, «көзсіз» дегені — бағып-қағар, сүйенер жансыз деген ойға жақын; «көпсіз» — көпшіліксіз, айналаңдағы адамдарсыз деген сөз. Астарлы мағынасы — адамға тірек болатын орта, ағайын-туыс, дос-жаран, ел-жұрт қажет. Кісі бір өзі күн көруі мүмкін, бірақ қуанышы да, қайғысы да көппен бірге жеңілдейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көз» — қамқор, бағыт беретін жанның бейнесі. Ал «көп» — халық, қоғам, ағайын, орта деген ұғымды білдіреді. Мақал адам өмірінің жеке емес, қоғамдық сипатта екенін меңзейді. Бір адамның күші шектеулі, ал көптің қолдауы — демеу, күш-қуат, сенім көзі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе қалада жалғыз тұратын, бірақ қолдауын достарынан, отбасы мүшелерінен, әріптестерінен алатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам жұмыста бәрін өзі істей алады, бірақ қиын сәтте ақыл сұрайтын, жәрдем беретін орта болмаса, өмірі ауырлап кетеді. Сондықтан мақал адамды көппен тату, қоғаммен байланыста болуға үндейді.
Kópsiz kúnelte almaısyń.