«Нағашы алған торықпас, Жиен алған молықпас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал нағашы мен жиеннің арасындағы алыс-берісті айтады. Дәстүр бойынша жиен нағашы жұртынан қалаған нәрсесін сұрап ала алады, нағашы оған бас тартпайды. Халық ұғымынша, жиенге бергеннен нағашы торықпайды, яғни тарығып, кедейленіп қалмайды: жиенге берілген дүние құт болып қайтады. Ал жиеннің нағашыдан алғаны молықпайды, көбеймейді: оңай келген олжа тез таусылады. Мақалдың түйіні: жақыныңа бергеннен кемімейсің, ал туыстан алған дүниеге сеніп байымайсың, байлық өз еңбегіңнен келеді.
Образдар мен теңеулер
«Торығу» — тарығу, қысылу, жоқшылықтан күйзелу. «Молығу» — көбею, молаю, байу: «малы молықты». Екі етістік ұйқасып, қарама-қарсы мағына береді: бірі кемуді, бірі көбеюді білдіреді, бірақ екеуі де болымсыз «-пас» жалғауымен тұр. Сондықтан мақал жұмбақ сияқты естіледі: берген кемімейді, алған көбеймейді. Нағашы мен жиен — қазақ туыстығындағы ең әзілді, ерке қатынас, жиеннің нағашыдан еркін сұрап алатын құқы туралы көп әңгіме бар.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жиенге бір нәрсе бергенде нағашы өзін жұбатып, не жиеннің оңай келген олжасын шашып алғанын көргенде әзілмен айтылады. Реңкі — қалжың, ақыл. Жиенге беруден бас тартып, сараңдықты ақтау үшін бұрмалау орынсыз. Мысалы: «Жиеніме тай бердім, өкінбеймін — нағашы алған торықпас, жиен алған молықпас».
Қолданылу жағдаяттары
— Нағашы ағасы жиеніне құлын сыйлап, әйелінің уайымына күліп, бір құлыннан кедеймейтінін айтты.
— Жиен нағашысынан алған тоқтыларын бір жылда сатып жіберіп, ештеңе қалмағанда, анасы мақалдың екінші жартысын еске салды.
Jıen alǵan molyqpas.