«Күйеу қартайса, жиен болады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жылдар өткен сайын күйеу бала қайын жұртына жиендей жақын, өз адамы болып кетеді. Жас кезінде ол — құрметті, бірақ ибалы қонақ: қайын жұрттың алдында ұялады, сақ жүреді. Уақыт өте әйелінің туыстарымен бауыр басып, қайын жұрты да оны жиеніндей еркін көре бастайды. Оның үстіне күйеудің балалары қайын жұртқа шын жиен болады, сол арқылы ол да жиенге айналғандай. Мақал туыстықтың уақыт өте тереңдейтінін айтады.
Образдар мен теңеулер
Мақалда екі туыстық атау қатар тұр: «күйеу» мен «жиен». Екеуі де қыз арқылы туған байланыс: бірі қызды алған, бірі қыздан туған. Қартаю — уақыттың белгісі. Бір атаудың екіншіге ауысуы мақалды кішкентай әңгімеге айналдырады: жас күйеу шал болғанда, басқа атпен аталады. Бейнесі жоқ, бірақ туыстық атаулардың ойыны арқылы қазақ отбасындағы қатынастың өзгерісі көрсетілген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Ұзақ жылдар бойы қайын жұртымен жарасып кеткен, олардың өз адамы болған кісі туралы айтылады. Реңкі — жылы, әзіл. Күйеу баланы бөтен санап, «әлі жассың» деп кемсіту үшін бұрмалау орынсыз. Мысалы: «Отыз жыл бойы қайын жұртымның тойынан қалған емеспін, енді мен солардың жиеніндеймін; күйеу қартайса, жиен болады».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл тойында жетпістегі ақсақал қайын жұртының үйінде жастарға ақыл айтып, бәрі оны өз аталарындай тыңдады.
— Жас күйеу бала қайын атасының алдында ұялып отырғанда, қарт жездесі оған мақалды айтып, жігерлендірді.