«Қаба-қаба сөйлейтін, Қарындастың бары жақсы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қаба-қаба сөйлейтін, яғни қабарға оқталғандай тік, өткір, тілі ащы сөйлейтін қарындастың да болғаны жақсы. Мұндай қарындас ағасының да бетіне тура айтады, бірақ жат кісі оған тиіссе, сөзбен қағып тастап, қорғап шығады. Мақал туыстың қадірін айтады: жат адамның жылы сөзінен туыстың ащы сөзі артық. Басқаша да түсіндіреді: «қаба-қаба» — тілді, сөзшең, ешкімнен тайынбай батыл сөйлейтін, үйге сөзімен жан бітіретін қарындас. Қай оқылуында да түйіні бір: сөзден тайынбайтын, сен үшін сөйлей алатын бауырдың болғаны — ырыс.
Образдар мен теңеулер
«Қаба» — «қабу» етістігінің -а жұрнақты көсемшесі (табу — таба сияқты). Қайталанған көсемше, күле-күле, айта-айта дегендей, әрекеттің үздіксіз, екпінді екенін білдіреді, сондықтан «қаба-қаба сөйлеу» — шап беріп, тістеп алатындай сөйлеу. Бұл тіркес сөздіктерде жеке тіркелмеген, ал «қаба» сын есімі «қалың, көп» дегенді білдіретіндіктен, кейбіреулер оны «көп, мол сөйлейтін» деп ұғады. «Қарындас» сөзінің түбірі — «қарын»: бір қарыннан туған деген ұғым; бүгін ол ер адамның сіңлісін білдіреді. «Қаба» мен «қарындас» бір дыбыстан басталып, ырғақ береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Тілі ащы бауырына ренжіп қалған адамға айтылады: ащы сөздің артында жақындық тұр дегенді еске салу үшін. Сөзге жүйрік, ешкімнен тайынбайтын қарындасты мақтағанда да айтылады. Реңкі — әзіл, жұбату не сүйсіну. Мысалы, сіңлісінің сынына ренжіген ағасына анасы: «Қаба-қаба сөйлейтін қарындастың бары жақсы, жат адам саған мұны айтпас еді», — дейді. Біреудің дөрекілігін ақтап, қорлауға жол беру үшін айту орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда ағасының артық ішкенін көрген қарындасы оны бәрінің көзінше тоқтатты. Ертеңінде ағасы ренжімей, мақалды айтып, рахмет айтты.
— Базарда ағасын алдаған саудагерге қарындасы бұрқ ете түсіп, ақшасын қайтарып алды.
— Отбасылық дауда қарындасы ағаларының сөзін бөліп, ащы да болса әділін айтты. Әкесі мақалмен оны қолдады.
Qaryndastyń bary jaqsy.