Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
794.4K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Қыз жоқ жерде қызық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз бала жоқ жерде думан да, сән де, көңілділік те аз болады. Астарлы...
Су төркіні - әуіз,
Сөз төркіні - ауыз.
Сөз төркіні - ауыз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің қайдан шығатынын, қайнар көзі ауыз екенін меңзейді. Тура мағынада су қай жерден ба...
Рахат іздесең, бейнетінен қорықпа,
Қуаныш іздесең, қайғысынан қорықпа.
Қуаныш іздесең, қайғысынан қорықпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі жақсылық пен қуаныш оңай келмейтінін айтады. Рахатқа, табысқа, тыныш тірл...
Қырда қасқыр ұлыса,
Үйдегі иттің бауыры сыздайды.
Үйдегі иттің бауыры сыздайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қырда қасқыр ұлыса, үйдегі ит мазасызданып, бауыры сыздап, ішкі түйсік...
Сәлем - сөздің анасы.
**Негізгі мағынасы** «Сәлем - сөздің анасы» деген мақал амандасудың адам араласындағы ең алғашқы әрі ең маңызды қадам ек...
Ағаш тамырымен, адам досымен мықты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ағаштың жерге терең сіңген тамыры оны құлатпай, нәр беріп тұрады. Адам...
Жаман қой ісегінде қартаяды.
**Негізгі мағынасы** Жаман қой ісегінде қартаяды деген мақал адам мен мал мінезін салыстырып айтады. Тура мағынасында,...
Екі қатын алғанның құлағы тынбас,
Есекке мінгеннің аяғы тынбас.
Есекке мінгеннің аяғы тынбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі үйдің шаруасын қатар ұстап, екі әйелге бірдей көңіл бөлу оңай емес екенін астарлайды....
Жаман биені жабула да, құлынын ал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман биенің өзін ұстап, жабулап қойғанмен, құлынын алып кетуге болады....
Жылы орныңды суытпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — отырған, тұрған орныңды жылуын жоғалтпай сақта, яғни жайыңнан, қолыңда...
Арық малдың жілігі татымайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арық, күтімі нашар малдың жілігі де мардымды болмайды, етке де, асқа д...
Тозбас жасау болмас,
Бас білмес асау болмас.
Бас білмес асау болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жасалған бұйым, қанша берік көрінсе де, уақыт өте тозады; сондай-ақ бас...
Қысыла-қысыла қыз болдым.
**Негізгі мағынасы** «Қысыла-қысыла қыз болдым» деген мақал адамның ұяңдық, қысылу, тартыншақтық арқылы әдепті, жинақы,...
Тілдің қадірін білмеген
Кімнің қадірін білмек.
Кімнің қадірін білмек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тілдің, сөздің қадірін түсінбеген адам басқа біреудің де қадірін толық бағалай алмайтыны...
Мың жолдас жақсы,
Мың жолдастан бір дос жақсы.
Мың жолдастан бір дос жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп таныс, көп жолдас болғаннан гөрі шын берілген бір адал дос әлдеқайда қымбат екенін ай...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.