Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Нұр - Ай сұлулығы,
Су - сай сұлулығы.
Су - сай сұлулығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда әр нәрсенің өзіне тән көркі, өзіне лайық сәні болатыны айтылған. Нұр айды ажарландырып, ай…
Атлас кисең, бөзіңді ұмытпа.
Негізгі мағынасы Атлас — сәнді, қымбат мата, ал бөз — қарапайым, жұпыны мата. Мақалдың тура мағынасы: қымбат киім кисең…
Төгілген топырағымен толады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — төгілген топырақ қайта жиналып, орны толады дегенге саяды. Астарлы…
Жақсы жүрген жерін мақтап жүрер,
Жаман жүрген жерін даттап жүрер.
Жаман жүрген жерін даттап жүрер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі мінезі мен ниетін көрсетеді. Жақсы адам қай жерде жүрсе де, сол жердің…
Жау сырыңды алса, қырыңды алар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жау сенің сырыңды, яғни әлсіз тұсыңды, ішкі жоспарыңды немесе құпияңды…
Еңкейген екі асайды,
Еңсесі түскен бір асайды.
Еңсесі түскен бір асайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — еңкейіп, бойын тік ұстай алмай қалған адам екі асайды, ал еңсесі түсіп…
Кейде тән ауырмаса да, жан ауырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның денесі сау көрінгенімен, ішкі жан дүниесі жаралануы мүмкін…
Ойының бекімі жоқ қыз қырық құбылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мінезі орнықпаған, ойы тұрақсыз қыздың іс-әрекеті де құбылып, бір пікірде тұрмайтынын…
Дүрмек бар жерде даңғой бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көпшілік жиналған, қызық қуған жерде өзін көрсеткісі келетін, артық сөйлеп, дарақыланатын…
Сараңнан сарқыт жегенше, иттен тартып же.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: сараң адамнан қалған сарқытты жегенше, иттен тартып жеген артық дегендей…
Арба кімдікі болса,
Күпшек сонікі.
Күпшек сонікі.
Негізгі мағынасы Арба да, оның бөлшегі саналатын күпшек те бір иеге тиесілі. Мақалдың тура мағынасы — қандай көлік…
Ақсақ ит айға қарап үреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақсақ ит айға қарап үреді, яғни қолынан келмейтін нәрсеге үміттеніп, босқа…
Сәлемсіз кісі жоқ.
Негізгі мағынасы «Сәлемсіз кісі жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — әр адам біреумен кездескенде амандасады, сәлем беру…
Ақыл қалмас қашқанда,
Дегбір қалмас сасқанда.
Дегбір қалмас сасқанда.
Негізгі мағынасы Ақыл қалмас қашқанда, дегбір қалмас сасқанда дегені — адам қатты қорыққанда, абдырап сасқанда дұрыс…
Кейде сөз де буылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кей сәтте адамның айтары болса да, ішкі күйі, қысылу, ренжу не таңдану салдарынан сөзін…
Аңқау астыңа қарайды,
Арамза үстіңе қарайды.
Арамза үстіңе қарайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезін екі түрлі қырынан салыстырады. Аңқау адам көбіне өз жағдайын ғана ойлап…
Пасықтың пиғылы лас.
Негізгі мағынасы Пасық адам — ішкі ниеті бұзық, арам ойлы, көреалмайтын, екіжүзді кісі. Мақалдың тура мағынасы адам…
Талдырмаш таза айырдан,
Жүк көтергіш қоспақ артық.
Жүк көтергіш қоспақ артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — талдырмаш, яғни әлі жас, әлсіз таза айырдан гөрі, жүк көтеретін қоспақтың…
Басты балта бұзар, жылқыны маңқа бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: балта ағашты дәл басынан шапса, тез бұзады; жылқыны да ұсақ көрінетін…
Қызды ауыл өсекшіл.
Негізгі мағынасы «Қызды ауыл өсекшіл» деген мақалдың тура мағынасы — бойжеткен қыздары көп ауылда әңгіме, сөз, гу-гу…
Доңызға таяқ қана өтер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: доңызға әсер ететін нәрсе — таяқ, яғни ол тек күшпен ғана тыйылады…
Жарлылығын жасырған байымас.
Негізгі мағынасы Жарлылығын, яғни жоқшылық пен таршылығын жасырып, оны мойындамай жүрген адам шын мәнінде алға баса…
Ауруда алғау жаман,
Адамда жалқау жаман.
Адамда жалқау жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы жалқаулықтың ең жаман қасиеттердің бірі екенін айтады. «Ауруда алғау жаман»…
Ақымақ Есекқырғанды Шолпан,
Кезқұйрықты лашын дейді.
Кезқұйрықты лашын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түпкі ойы — танымайтын, түсінбейтін адам заттың шын болмысын ажырата алмайды деген сөз…
Бір нәрсені ұмытпа -
біреуден көрген жақсылығыңды.
біреуден көрген жақсылығыңды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жасалған жақсылықты ешқашан ұмытпауға шақырады. Тура мағынасында — біреудің көмегі…
Бұрынғының кісісі - бүгінгінің кішісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бұрын өмір сүрген, көпті көрген адамды бүгінгі күннің өлшемімен төмендетіп қарама деген ой…
Қолың көтермес шоқпарды беліңе қыстырма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз шамасын білуі керек екенін айтады. Тура мағынасы бойынша, көтере алмайтын ауыр…
Алма ағашын бергеніне қарап бағала,
Адам баласын еңбегіне қарап бағала.
Адам баласын еңбегіне қарап бағала.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның да, заттың да қадірін сыртқы көрінісіне емес, берген пайдасына қарап тану керегін…
Ат барда есекке жол болсын,
Дос барда есепке жол болсын.
Дос барда есепке жол болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аты бар адам есекке мінбей, оны жолға қалдырсын деген ишара. Астарлы…
Ант ішкеннің үйіне барма,
айрандай жұғады.
айрандай жұғады.
Негізгі мағынасы Антқа жеңіл қарайтын, сертінде тұрмайтын адамның үйіне барма деген ескерту айтылады. Мұнда тура…
Аталы сөзді арсыз қайырады.
Негізгі мағынасы Аталы сөз — терең ойлы, салмақты, тәрбиелі, үлкеннің немесе елге танымал дананың айтқан бағалы сөзі…
Жырақтан құтқарса - атың мұра,
Жалғыздықтан құтқарса - қатын мұра.
Жалғыздықтан құтқарса - қатын мұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қиын сәтте сүйеп, аман алып қалатын нәрсенің қадірін айтады. Тура мағынасында, жырақ…
Не аңсағанда аларсың,
Не қақсағанда аларсың.
Не қақсағанда аларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қалаған нәрсесіне тек қана тілек айтып жетпейтінін, оған табандылық пен тынымсыз әрекет…
Борсықты ұр тұмсықтан,
Тез өледі шымшықтан.
Тез өледі шымшықтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда бір істің нәтижесін асыра айтып тұрғандай көрінеді. Тура мағынасы: борсық…
Жаманның малы үйінде күйеді,
Жақсының малы жиында күйеді.
Жақсының малы жиында күйеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы мен жаман адамның айырмасын салыстырып көрсетеді. Тура мағынасында: жаман адамның малы…
Қапияда қатын ақыл табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тосын, қиын, шұғыл жағдай туған сәтте әйел адам тез ойлап, жол таба алады…
Шоқысқыш қоразға шыр бітпес.
Негізгі мағынасы «Шоқысқыш қоразға шыр бітпес» деген мақалдың тура мағынасы — үнемі шоқып, тыныш таппайтын қораздың…
Жайынның аузы кең, арты тар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай кең, ауқымды көрінген нәрсенің іші тар, пайдасы аз болуы мүмкін екенін білдіреді…
Күнде сызат жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — күн сайын бір жерден сызат, жарықшақ табыла бермейді. Астарлы мағынасы…
Қошқардың жайын қой баққан біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қойды баққан адам ғана қошқардың мінезін, қимылын, пайдасын жақсы біледі…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.