Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
794.5K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Мысықтың мәулені мияулап туады.
**Негізгі мағынасы** Мысықтың мәулені мияулап туады деген мақал адамның немесе кез келген жаратылыстың туа біткен мінезі...
Жақсы жігіт
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда жақсы жігіттің ерекшелігі — ашуға берілмей, ақылға салып әрекет етуі айтылған. Ол істі...
Екі аяқты адам түгіл,
Төрт аяқты мал да ақсайды.
Төрт аяқты мал да ақсайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам да, мал да кейде жүрісінен жаңылып, ақсап қалуы мүмкін деген ой....
Көзі жаманның сөзі жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі ниеті мен мінезі оның сөзінен көрінетінін айтады. Көзі жаман дегені — көңілі...
Жақсы бала ойшыл,
Жаман бала тойшыл.
Жаман бала тойшыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы баланың ойлы, байыпты, ісіне жауапкершілікпен қарайтынын білдіреді. Ол әр қадамын а...
Ақылсыз би болмас,
Сәулесіз үй болмас.
Сәулесіз үй болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, ақылы жоқ адам би бола алмайды, ал жарығы жоқ үй тіршілікке қол...
Адамзат бірде теңіз, бірде самал.
**Негізгі мағынасы** Адам мінезі мен өмір болмысы бірқалыпты болмайды: бір кезде ол кең, терең, салмақты теңіздей көрінс...
Жалғыз өркешті түйенің бәрі - нар,
Дегенмен, нардың да нары бар.
Дегенмен, нардың да нары бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз өркешті түйенің бәрі нарға ұқсағанымен, олардың бәрі бірдей ең м...
Алуан-алуан жүйрік бар,
Әліне қарай шабатын.
Әліне қарай шабатын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамның, әр істің, әр қабілеттің өз өлшемі бар екенін білдіреді. Тура мағынада жүйрікт...
Қашқан қоян жатқан қоянды ала кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — үріккен, қашып бара жатқан қоян жолында жатқан қоянды да ілестіріп әке...
Қылымсыған қатын қызыл көйлек киеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы жылтыраққа, жасанды сән-салтанатқа құмар, өзін көрсетуге әуес адам туралы айтады....
Алтынды тот баспайды.
**Негізгі мағынасы** Алтын — өте қымбат, таза әрі берік металл. Тот басу көбіне темір сияқты арзандау, тез бұзылатын нәр...
Төрде отырып,
Теріс сөйлегеннен без.
Есікте отырып,
Керіс сөйлегеннен без.
Теріс сөйлегеннен без.
Есікте отырып,
Керіс сөйлегеннен без.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның қай жерде отырғанына емес, қалай сөйлегеніне мән береді. Төрде отырып теріс сөйле...
Өмір - қымбат, аздырма,
Өнер - қымбат, тоздырма.
Өнер - қымбат, тоздырма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмір мен өнердің екеуі де аса қадірлі екенін айтады. «Өмір - қымбат, аздырма» дегені — ад...
Сазды жердің ағашы,
Сабырсыз ердің сазасы.
Сабырсыз ердің сазасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сазды, батпақты жерде өскен ағаштың тамыры әлсіз болып, тез қисайып не...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.