Сөз атасы - құлақ,
Су атасы - бұлақ,
Жол атасы - тұяқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр нәрсенің бастау-бұлағы, түп негізі болатынын айтады. Сөздің бастауында — тыңдай білу, яғни құлақ тұр; адам алдымен естігенін ұғып, содан кейін ғана дұрыс сөйлейді. Су бұлақтан басталса, ал жол тұяқтан басталады: тіршілік те, қозғалыс та, іс-әрекет те өз өзегінен тарайды. Астарлы мағынасы — кез келген істің түп-тамырын танып, негізін құрметтеу керек. Дұрыс сөз айту үшін тыңдау мәдениеті, табанды жол жүру үшін қозғалыс пен еңбек, өмірде алға басу үшін бастауды тану қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы құлақ — тыңдау, қабылдау, ұғу нышаны. Бұлақ — таза бастау, қайнар көз, өмірдің нәрі. Тұяқ — жүріс, қозғалыс, жолға түсу, тіршілік әрекеті. Халық осы үш бейнені қатар қойып, сөз де, су да, жол да өз бастауынан ажырамайтынын көркем түрде жеткізген. Бұл теңеулер ойды қысқа, бірақ өте терең етіп береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе білімде, қарым-қатынаста, жұмыста орынды қолданылады. Мысалы, бір адам жақсы сөйлеу үшін алдымен көп тыңдап, кітап оқып, тәжірибе жинауы керек. Яғни, шешендік те, табыс та, дұрыс бағыт та негізден басталады.
Sý atasy - bulaq,
Jol atasy - tuıaq.