Соқырда екі көз жоқ.
Сараңда бір көз жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — соқыр адамның көзі болмайды, ал сараң адамда «бір көз» де жоқ деп әсірелей айтылады. Астарлы мағынасы — сараңдық адамды рухани тұрғыдан да жұтаңдатады, яғни ол тек дүние жинап қана қоймай, адамшылық, мейірім, жомарттық сияқты асыл қасиеттерден айырылады. Мұнда «көз» сөзі тек көру мүшесі емес, түсінік, жан жылуы, кең пейіл деген ұғымды да білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Соқыр» — көздің жоқтығын білдіретін нақты бейне, ал «сараңда бір көз жоқ» деген сөз ойды күшейту үшін алынған. Яғни сараң кісінің қолында байлық болғанымен, оның дүниеге, адамға, айналасына қарайтын ішкі көзі жабық деген ой айтылады. Бұл теңеу сараңдықты қараңғылықпен, тарлықпен байланыстырады.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал ақшаға ғана байланып, ешкімге көмектеспейтін, өз пайдасынан басқаға қарамайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам жағдайы бар бола тұра, қиындыққа ұшыраған туысына аз да болса жәрдем бермесе, жұрт: «Сараңдық адамды осылай жұтаң етеді» деп осы мақалмен ескертуі мүмкін.
Sarańda bir kóz joq.