Соқырдан қарауыл қойсаң,
Елді жауға алдырар.
Наданнан би қойсаң,
Елді дауға қалдырар.

Негізгі мағынасы

Соқырды қарауыл қойсаң, ол жауды көрмей, елді жауға алдырады; наданды би қойсаң, ол дауды шеше алмай, елді даудың ішінде қалдырады. Әр іске лайықты адам керек: күзетке көзі өткір, төрелікке білімді, көкірегі ояу кісі. Мақал жауапты орынға лайықсыз адамды қоюдың зардабы бүкіл елге тиетінін айтады. Жау — сырттан келетін қатер, дау — іштен шығатын қатер, екеуінен де ел қорғалуы тиіс.

Образдар мен теңеулер

Қарауыл — көшпелі ауылдың, жорықтағы қосынның күзетшісі; ол төбеге шығып, жаудың жақындағанын көріп, хабар берген. Көзі көрмейтін қарауыл болмайды, сондықтан бейне бірден түсінікті. Надан — оқымаған, білімсіз, көкірегі көр адам: оның соқырлығы көзде емес, ойда. Жау мен дау, алдырар мен қалдырар ұйқасып, екі жолды бір ойға тоғыстырады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды біліксіз адам жауапты қызметке тағайындалғанда айтады: туыстығы, таныстығы үшін қойылған басшы туралы. Сын, ескерту реңкімен естіледі. Мұнда көзі көрмейтін адамдарды кемсіту емес, лайықсыз таңдауды сынау бар. Мысалы: «Мал емдеуді білмейтін адамды мал дәрігері етіп қойыпты — наданнан би қойсаң, елді дауға қалдырар».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдың су таратушысы болып ешнәрсе білмейтін туыс тағайындалып, бақшалар суарылмай қалғанда, шаруалар мақалды ашумен айтады.
— Аула командасының капитанын таңдағанда, жаттықтырушы ойынды түсінетін баланы таңдап, «Наданнан би қойсаң, елді дауға қалдырар» деп түсіндіреді.