Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Қарға баласы боқ шоқыр,
Молда баласы оқу оқыр.
Молда баласы оқу оқыр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әркім өз ортасына, көрген тәрбиесіне тартады деген ойды білдіреді. Қарғаның баласы табиға...
Қатты жерге қақ тұрар,
Қайратты ерге мал тұрар.
Қайратты ерге мал тұрар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қатты, берік жерге қақ қағуға болады, ал қайратты, күшті ерге мал да, д...
Сазды жердің ағашы,
Сабырсыз ердің сазасы.
Сабырсыз ердің сазасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сазды, батпақты жерде өскен ағаштың тамыры әлсіз болып, тез қисайып не...
Кісінеген айғырдың үйірін көр,
Кісімсіген жігіттің үйін көр.
Кісімсіген жігіттің үйін көр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда адамның сыртқы даңғазасы мен шын қадірі салыстырылады. Айғыр кісінесе, оның үйірі бар е...
Жаманның бір қылығы артық,
Жағасы жыртық.
Жағасы жыртық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамның бір ғана оғаш ісі де оның жалпы мінезін танытып қоятынын білдіреді. Тура ма...
Құр судан май шықпайды,
Құр сөзден мән шықпайды.
Құр сөзден мән шықпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бос нәрседен пайда жоқ екенін айтады. Құр су қанша құйылса да, одан май шықпайды; сол сия...
Үміттінің өз дәулеті өзінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды үміттендіретін, жігерлендіретін ойды білдіреді: үміті бар адамның ырысы мен дәулет...
Шақырғанға бар, шаққаннан қаш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды шақырған жерге баруға, яғни сыйластық пен жауапкершілік танытуға үндейді. Ал «шаққ...
Әділ кісі өзіне қатты, өзгеге тәтті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әділ, турашыл адамның өзіне талапты, тәртіпті болатынын білдіреді. Ол алдымен өз мінін тү...
Әдептілік белгісі - иіліп сәлем бергені.
**Негізгі мағынасы** Әдептілік адамның сыртқы мінезінен, әсіресе сәлем беруінен танылады. Бұл мақал тура мағынасында иіл...
Сорлыға сойылдың жуан басы тиер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әлсіз, қорғансыз адамға соққының ауыртпалығы көбірек тиеді. Астарлы ма...
Атан түйе жүк астында қартаяр.
**Негізгі мағынасы** Атан түйе — күшті, ауыр жүк көтеретін мал. Бірақ ол үнемі жүк арқалап жүрсе, ерте тозады, қартаяды...
Жылан арбаған торғайдай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда әлсіреп, дәрменсіз болып қалған адамды не құбылысты білдіреді. Тура мағ...
Кіші қатын - кісі қатыны.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кішкентай не жас әйел де, үлкен де, кіші де бірдей адам, бірдей құрмет...
Үрген иттен қорықпа,
Ол қабам деп хабар бергені.
Үрмеген иттен қорық,
Ол білдірмей қабам дегені.
Ол қабам деп хабар бергені.
Үрмеген иттен қорық,
Ол білдірмей қабам дегені.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай айбат шегіп, қатты сөйлеп, үріп жүрген адамнан не қауіптен де аса қорқудың қажеті...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.