Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Айнаға үйір бойын түзейді,
Халыққа үйір ойын түзейді.
Халыққа үйір ойын түзейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз-өзін түзетуі айналасындағы ортаға байланысты екенін айтады. Айнаға жиі қараған...
Қарабет жазылмайды,
Жара бет жазылады.
Жара бет жазылады.
**Негізгі мағынасы** Қарабет жазылмайды, ал жара бет жазылады дегені — денедегі жара уақыт өте емделеді, бірақ адамның б...
Оқ қадалса, денеңнен суырарсың,
Жүрегіңе кек қадалса, не қыларсың?
Жүрегіңе кек қадалса, не қыларсың?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тән жарасы мен жан жарасын салыстырады. Оқ қадалса, оны денеден суырып алуға, емд...
Тар маңдайлының ниеті де тар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы ішкі кеңдік пен пиғылдың өзара байланысын білдіреді. Тура мағынада «тар ма...
Қатын алсаң, қарап ал,
Ат алсаң, мініп ал.
Ат алсаң, мініп ал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кез келген істі асықпай, әбден тексеріп барып жасау керектігін айтады. Тура мағынасы — әй...
Атанымды атсаң да, ботамды атпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — «атанды атуға болады, бірақ ботаны атпа» деген қатал салыстыру. Астар...
Сау басын саудаға салды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өзінің амандығын, ар-намысын не ең қымбат нәрсесін пайда үшін тәуекелге тіккенде айт...
Атпен ойнаған тайдың жілігі сынады.
**Негізгі мағынасы** Атпен ойнаған тайдың жілігі сынады деген мақалдың тура мағынасы — үлкен, күшті атпен еркелеп, сақты...
Сырты қара болғанмен, іші сара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы көрінісі мен ішкі болмысын салыстырады. Тура мағынасында — бір нәрсенің сы...
Үркер - жұлдыздардың ағасы.
**Негізгі мағынасы** Үркер — қазақ танымында ерекше қадірлі шоқжұлдыз. Бұл мақалдың тура мағынасы: Үркер аспандағы жұлды...
«Сіз, біз» деген жылы сөз,
Тірліктің ғанибеті.
Тірліктің ғанибеті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамдар бір-біріне «сіз», «біз» деп сөйлеп, жылы қарым-қатынас білдір...
Үміттінің өз дәулеті өзінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды үміттендіретін, жігерлендіретін ойды білдіреді: үміті бар адамның ырысы мен дәулет...
Есектің артын жу да, мал тап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ең алдымен еңбек етуге, ыңғайсыз болса да пайдалы іске кірісуге үндейді. Тура мағынасында...
Сұм байыса, үйі тар,
Қатыны қар болып көрінеді.
Қатыны қар болып көрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сұм, пейілі тар адам байыса да, оның үйі кеңімейді, керісінше, берекесі...
Шөлдегі шұқанақ суға толмас.
**Негізгі мағынасы** Шөлдегі шұқанақ суға толмас деген мақалдың тура мағынасы — қуаң жерде пайда болған ойыққа су тұрмай...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.