Сойса қозы өледі,
Соймаса өзі өледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі ұшты, бірақ түйіні анық жағдайды білдіреді: қай жолды таңдасаң да, бір шығынсыз болмайды. Тура мағынасында қозыны сойсаң, ол өледі; соймасаң, өзі өледі. Астарлы мағынасы — кейде адам амалсыз шешім қабылдайды, бір зияннан құтылу үшін екінші бір зиянға баруға тура келеді. Мұнда өмірдің қиын таңдауы, амалдың тарлығы, кейде «екі жаманның бірін» таңдау қажеттігі аңғарылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қозы» — әлсіз, қорғансыз, қымбат нәрсенің бейнесі. «Сою» — қолданылған әрекет, яғни адамның өзі таңдаған шешімі. «Өзі өледі» деуі — егер уақытында шара қолданбаса, табиғи не өздігінен болатын шығынды білдіреді. Яғни бұл жерде сыртқы әрекет пен ішкі қажеттілік қарама-қарсы қойылып, өмірдегі мәжбүрлі шешімнің ауырлығы көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бір қиын таңдауда не істесең де тәуекел бар екенін айту үшін қолданылады. Мысалы, кәсіпкер шығынға батпас үшін кейбір ескі тауарын арзанға сатуға мәжбүр болады: сатса да ұтылыс, сатпаса да бүлініп кетеді. Осындайда адамдар бұл мақалмен жағдайдың тығырыққа тірелгенін білдіреді.
Soımasa ózi óledi.