Соқыр кінәмшіл,
Саңырау секемшіл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам бойындағы орынсыз мінездерді әжуалайды. «Соқыр кінәмшіл» дегені — көрмей тұрып-ақ, не болғанын толық білмей жатып, біреуді кінәлай беретін адам. Ал «саңырау секемшіл» — естімей тұрып-ақ күмәнданатын, әр нәрседен секем алып, шоши беретін кісі. Яғни мақалдың астары: надандық, асығыс қорытынды, орынсыз күдік адамды жаңылыстырады. Көрмей тұрып кінәлау да, естімей тұрып үрку де — ақылға жеңдірмейтін қылық.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «соқыр» мен «саңырау» сөздері тура мағынасында мүкістік емес, мінездің кемшілігін бейнелейтін образ. Соқыр — шындықты көрмейтін, бірақ бәрібір үкім айтатын адамды меңзейді. Саңырау — сөзді дұрыс тыңдамайтын, түсінбесе де күдіктенетін жанның символы. «Кінәмшіл» сөзі айыптауға бейімділікті, ал «секемшіл» сөзі сенімсіздік пен үркек көңілді білдіреді. Екеуі қосылып, ойланбайтын, шындыққа жетпейтін адамдық әлсіздікті көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде не жұмыста жиі көрінеді: біреудің сөзін толық білмей, жұрт тез айыптап жатады. Мысалы, бір қызметкердің кешігуін себебін сұрамай жатып «жалқау» деу — осы мақалға сай әрекет. Мұндайда алдымен анықтап, кейін ғана пікір айту керек.
Sańyraý sekemshil.