Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
794.6K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Қазақтың айраны көп,
Орыстың мейрамы көп.
Орыстың мейрамы көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қазақ пен орыс халқының тұрмыс-тіршілігін салыстыра айтқан. Қазақтың айраны көп деуі — қа...
Сегіз тұтам сар садақ,
Секірген аңды сұлатар.
Сегіз қырлы өткір сөз,
Ақырған ерді құлатар.
Секірген аңды сұлатар.
Сегіз қырлы өткір сөз,
Ақырған ерді құлатар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де қуаты мықты болатынын меңзейді. Тура мағынасында «сегіз тұтам сар сад...
Жаманның жаны қымбат,
Жақсының ары қымбат.
Жақсының ары қымбат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі үлкен айырманы көрсетеді. Жаман адам үшін ең алдымен өз басының амандығы...
Арық аттың бабын тапсаң - тұлпар,
Күйкентайдың күйін тапсаң - сұңқар.
Күйкентайдың күйін тапсаң - сұңқар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әлсіздеу, жүдеулеу аттың күтімін дұрыс жасап, бабын келтірсең, ол да б...
Үйге кіргенде дыбыс қыл,
Ентелемей дұрыс кір.
Ентелемей дұрыс кір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үйге кірген адам әдеп сақтап, асығып-аптықпай, тыныш әрі сыпайы кіруі керек дегенді білді...
Тілін білмеген түбін білмейді.
**Негізгі мағынасы** Тілін білмеген адам елдің, жұрттың ішкі сырын, мінезін, салтын терең түсіне алмайды. Мұнда «тіл» те...
Сазды жердің ағашы,
Сабырсыз ердің сазасы.
Сабырсыз ердің сазасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сазды, батпақты жерде өскен ағаштың тамыры әлсіз болып, тез қисайып не...
Жақсылықтың үлгісі -
Жанып тұрған шамдай.
Шешеннің сөзі -
Ағып тұрған балдай.
Жанып тұрған шамдай.
Шешеннің сөзі -
Ағып тұрған балдай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның ісі мен сөзінің айналаға жарық, жылу беретінін айтады. Жақсылықтың үлгісі ж...
Алуға келгенде азбандай,
Беруге келгенде шөлден құдық қазғандай .
Беруге келгенде шөлден құдық қазғандай .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі сараңдық пен пайдакүнемдікті әшкерелейді. Біреуден бірдеңе алуға келгенд...
Мәртебең биік болса,
Алыстан көреді.
Жақының да, жатың да,
Иіліп сәлем береді.
Алыстан көреді.
Жақының да, жатың да,
Иіліп сәлем береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның беделі, абыройы мен өнегесі биік болса, оны елдің бәрі танитынын білдіреді. Тура...
Торғай, торғай, тотым бар,
Бір жапырақ етім бар.
Бір жапырақ етім бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда шағын ғана нәрсенің өзін қызғанып, барын өзіне тарту, жоқшылық пен тарш...
Аманат аман сақтайды.
**Негізгі мағынасы** Аманат деген — біреудің сеніп тапсырған заты, сөзі немесе міндеті. «Аманат аман сақтайды» деген мақ...
Қол жүйрігі асқа,
Тіл жүйрігі басқа.
Тіл жүйрігі басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қолдың шапшаңдығы ас істеуде, ал тілдің шапшаңдығы сөйлеп, сөз табуда...
Кәрі келсе - асқа,
Жігіт келсе - іске.
Жігіт келсе - іске.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамды өз жасына, орнымен, қабілетіне сай бағалау керегін білдіреді. Тура мағынасында:...
Жақсының кегі
Жібек орамал кепкенше.
Жаманның кегі
Басы жерге жеткенше.
Жібек орамал кепкенше.
Жаманның кегі
Басы жерге жеткенше.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсылық пен жамандықтың кек сақтауына салыстырмалы баға береді. Жақсы адам ренжісе де, а...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.