Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Жылуы жоқ жүрек - құр кеуде.
**Негізгі мағынасы** Жылуы жоқ жүрек — мейірімсіз, қатігез, жанашырлықтан жұрдай адамды білдіреді. Ал «құр кеуде» — ішкі...
Соқыр көргенінен жазбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында көрмейтін адамға сүйеніп, бұрынғы қалыптасқан әдетінен жаңылмауды білдір...
Сазды жердің ағашы,
Сабырсыз ердің сазасы.
Сабырсыз ердің сазасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сазды, батпақты жерде өскен ағаштың тамыры әлсіз болып, тез қисайып не...
Жорғаның қадірін желгенде біледі,
Жақсының қадірін өлгенде біледі.
Жақсының қадірін өлгенде біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, не жақсы нәрсенің шын бағасы көбіне ол көзден таса болғанда, не айырылғанда ғана...
Жетім бала жасқаншақ,
Жетесіз бала мақтаншақ.
Жетесіз бала мақтаншақ.
**Негізгі мағынасы** Жетім бала көбіне өзіне сүйеніш аз болғандықтан, көпшілік алдында именшек, қысылшақ келеді. Ал жете...
Көз көңілдің сырын шертеді.
**Негізгі мағынасы** Көз адамның ішкі күйін, ниетін, қуанышы мен мұңын сөзсіз-ақ аңғартады. Яғни, адам не ойлап тұрса да...
Жақсының сөзі шамдай жарық,
Айдай анық.
Айдай анық.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның сөзі әрдайым түсінікті, дәл және көңілге қонымды болады. Ол адамды адастырмайды, күмә...
Білген кісі ұрыны пақыр дейді,
Білмеген кісі ұрыны батыр дейді.
Білмеген кісі ұрыны батыр дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсенің сырын, шын жағдайын білетін адам ұрының кім екенін дұрыс б...
Жылуы болмаса, түбіт қасиетсіз,
Жігері болмаса, жігіт қасиетсіз.
Жігері болмаса, жігіт қасиетсіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы сыртқы көрік пен ішкі қуаттың екеуі де қажет екенін меңзейді. Түбіттің өзі...
Пәле қуған пәлеге жолығады,
Жала қуған жалаға жолығады.
Жала қуған жалаға жолығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуге жамандық іздеген, біреуге пәле жаппақ болған адам ақырында сол...
Адам көзі - таразы.
**Негізгі мағынасы** «Адам көзі - таразы» деген мақал адамның көзқарасы, байқауы мен ішкі бағамы көп нәрсені дәл өлшей а...
Ер бала өкпешіл болса,
Ырысқа кесір болар.
Ырысқа кесір болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер жігіттің орынсыз өкпелегіш, шамшыл болуы жақсы емес екенін ескертеді. Мұндағы тура мағ...
Сыпайыны үйде көрме, түзде көр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыпайылықтың шынайы бағасы адам көптің ішінде, сыртта, әртүрлі ортада көрінетінін білдіре...
Жұмыстың жаманы жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Жұмыстың жаманы жоқ» деген мақал кез келген адал еңбектің қадірі бар екенін білдіреді. Яғни істің...
Қару алсаң, мылтық ал,
Қарның ашса - тамағың,
Жаяу жүрсең - таяғың.
Қарның ашса - тамағың,
Жаяу жүрсең - таяғың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға қандай іске кіріссең де, соған сай әзірлікпен бар деген ой айтады. Қару алсаң, ең...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.