Пысық болам деп пұшық болма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға бір істі асыра сілтеп, жасанды пысықтыққа салынып кетпеуді ескертеді. Тура мағынасында «пысық» болуға тырысқан адам «пұшық» болып, яғни сөзі мен ісі үйлеспей, жұртқа ерсі көрінуі мүмкін деген ой бар. Астарлы мағынасы — шектен тыс жылпос, орынсыз белсенді, көзге түсуді ғана көздейтін мінез адамды ұятқа қалдырады. Нағыз пысықтық — ыждағат, жинақылық, сабыр және орнымен әрекет ету.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «пысық» сөзі ширақ, епті, белсенді адамды білдіреді. Ал «пұшық» — түрі үйлеспейтін, сөзі мен қылығы келіспейтін, кемістеу бейнені астарлайтын сөз. Халық осы қарама-қарсы ұғым арқылы: «қабілетіңді көрсетемін деп, өзіңді күлкіге қалдырма» деген ойды жеткізген. Яғни сыртқы қимыл емес, ішкі салмақ пен өлшем маңызды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе жұмыс, оқу, әлеуметтік желідегі мінез-құлыққа сай келеді. Мысалы, бір адам командада бәрінен бұрын сөйлеп, бәрін өзі бітіргендей болып көрінгісі келсе, бірақ нақты нәтижесі болмаса, жұрт оны сенімсіз деп қабылдайды. Сондықтан бұл мақал адамды асығыстықтан, жасандылықтан сақтандырып, шынайы іскерлікке шақырады.