Пенденің қарны тойса,
Тілінен ерік кетеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам тоқшылыққа жетсе, кейде сақтықтан айрылып, ойланбай сөйлеп кететінін білдіреді. Аш кезде адам сабырлы, қысылған, жинақы болады; ал қарны тойып, көңілі жайланған соң, тілге ие болу қиындайды. Астарлы мағынасы — тоқтық пен жеңілдік адамды босаңсытып, орынсыз сөзге, мақтанға немесе артық кетуге итермелеуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қарны тойса» тіркесі тек тамаққа қанағаттануды емес, жалпы жеткілікті өмірді, тоқшылықты меңзейді. «Тілінен ерік кетеді» дегені — адамның сөзге тоқтамай, ойсыз сөйлеп, ішкі тежемін жоғалтуы. Яғни қарын мен тіл арқылы адамның күйі суреттеліп, тоқтықтың мінезге әсері бейнелі түрде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста немесе достар арасында орынсыз көп сөйлеп, өзін асыра мақтайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу мансапқа көтеріліп, жағдайы түзелген соң өзгелерді менсінбей, дөрекі сөйлей бастаса, жұрт осы мақалмен ескерту жасайды. Ол адамға сабыр мен әдептің байлықтан да қымбат екенін ұқтырады.
Tilinen erik ketedi.