Піл көтермегенді тіл көтереді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Піл көтермегенді тіл көтереді деген мақал сөздің құдіретін көрсетеді. Тура мағынасында пілдей ауыр нәрсені күшпен көтеру мүмкін емес, ал тіл, яғни сөз, ең ауыр істі де, ең күрделі түйінді де шешіп жібере алады. Астарлы мағынасы — дұрыс айтылған сөз адамды иландырады, ренжітеді, жұбатады, тіпті ауыр жүктей боп тұрған мәселені де жеңілдетеді. Кейде күшпен емес, ақылмен, орнымен айтылған сөзбен көп нәрсеге жетуге болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «піл» — аса ауыр, алып нәрсенің бейнесі. Ол шешуі қиын, салмағы зор істі меңзейді. «Көтермеген» сөзі күштің дәрменсіздігін білдіреді. Ал «тіл» — жай ғана сөйлеу құралы емес, ой, ақыл, ықпал, шешендік белгісі. Қазақ танымында тіл — адамның ішкі мәдениеті мен парасатының көрінісі.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал дау-дамайды сабырмен, орнымен сөйлеп шешуге үндейді. Мысалы, жұмыс орнында екі әріптес келіспей қалса, бастық айқаймен емес, дұрыс сөзбен екеуін татуластырып, ортақ шешімге әкеледі. Сонда ауыр мәселені күш емес, тіл шешкені көрінеді.