Пышақ қанша өткір болса да,
Өз сабын жона алмайды.

Негізгі мағынасы

Пышақ қаншалық өткір болса да, өз сабын өзі жона алмайды: сапты басқа пышақпен, шебердің қолымен жасайды. Мақалдың ойы — қандай қабілетті, мықты адам болсын, өзіне қатысты кей істі өзі тындыра алмайды, басқаның көмегіне, сырт көзге мұқтаж. Тағы бір қыры: адам өзгенің мінін оңай көреді, ал өз мінін өзі түзеуге шамасы келмейді. Дәрігер өзін емдей алмайды, шаштараз өз шашын өзі ала алмайды дегенге саяды.

Образдар мен теңеулер

Пышақ — көшпелі қазақтың белінен тастамайтын құралы: ет турау, тері илеу, ағаш жону — бәрі соның ісі. Сабы көбіне ағаштан не мүйізден жасалып, басқа пышақпен жонылған. Өткірлік — пышақтың ең басты қасиеті, мақал соны әдейі алға шығарады: ең мықты қасиеттің өзі өзіне қызмет ете алмайды. Бейненің күші қарапайымдылығында, оны тұрмыста көрмеген адам жоқ.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды көмек сұрауға арланатын, бәрін өзім істеймін дейтін адамға айтады: ұялма, біреуге сүйену әлсіздік емес. Өзгені сынап, өз кемшілігін көрмейтін кісіге де айтылады. Мысалы, өз баласын өзі оқыта алмай жүрген мұғалімге: «Пышақ қанша өткір болса да, өз сабын жона алмайды, баланы басқа мұғалімге бер». Үні — жұмсақ, түсіністікпен айтылған ақыл.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдың атақты ұстасы өз үйінің есігін жөндей алмай жүргенде, көршісі келіп көмектесті, ұстаның әйелі мақалды айтып күлді.
— Ауруханада хирург өз ағасына ота жасамай, оны әріптесіне тапсырды.
— Күрес бапкері өз ұлын басқа бапкерге беріп, бөтен көздің қатені дәлірек көретінін айтты.