Пітінә адам - безбүйрек,
Пәле тоқыр ішіне.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай сыпайы, тақуа не ізгі көрінген адамның ішінде мейірім, адамдық сезім болмаса, оның сөзі мен түрі алдамшы болатынын ескертеді. Яғни адам тек тілмен емес, жүрекпен де таза болуы керек. Іші қатты, безбүйрек жан жақсылықты шын ниетпен жасамайды, сол себепті ондай адамның айналасына пәле-жала, реніш, қиянат үйіріледі.
Образдар мен теңеулер
«Безбүйрек» сөзі — мейірімі жоқ, тасжүрек адамды білдіретін өте өткір образ. «Пәле тоқыр ішіне» деген тіркес пәленің сырттан келмей, адамның өз мінезінен, ішкі арамдығынан басталатынын меңзейді. Мұнда ішкі дүние қуысы тар, кесірі көп адам бейнесі берілген. «Тоқыр» сөзі де біртұтас емес, түйіні шешілмеген, іріп тұрған ішкі әлемді елестетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал жалған мінез, екіжүзділік, қатыгездік туралы айтқанда орынды қолданылады. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде өзін өте мәдениетті, діндар, ізетті етіп көрсетіп, ал шын өмірде өзгеге жамандық жасап жүрсе, оған осы мақал дәл келеді. Мұндай сөз адамды сыртқы кейіпке емес, ішкі ниетке қарауға шақырады.
Pále toqyr ishine.