Ақысын берсе, боқысын шығарады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуге ақысы, еңбекақысы не тиісті ақысы берілсе, ол кісі тіпті көңілге қонбайтын, ұнамсыз істі де атқарып береді дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — адамды материалдық пайдамен көндіруге болады, бірақ ондай әрекет шынайы ықыласқа емес, мәжбүрлікке негізделеді. Сондықтан мақал парақорлықты, арзан пайда үшін ардан аттауды әжуалайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақы» — еңбектің өтемі, ал «боқ» сөзі — өте өрескел, жиіркенішті істің бейнесі. Халық мұнда әдейі дөрекі сөз қолданып, әділетсіз немесе ұятты әрекеттің шектен шыққанын көрсетеді. Яғни сыйақы үшін адам өз қадірін түсіріп, дұрыс емес іске де бара алады деген ой беріледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды біреудің ақша үшін ар-ұятты, кәсіби не адамгершілік қағиданы елемей кеткенін сынағанда қолдануға болады. Мысалы, қызметкер басшының заңсыз тапсырмасын тек үстеме ақы үшін орындаса, жұрт «ақысын берсе, боқысын шығарады» деп мін тағуы мүмкін. Бұл сөз адамды адал еңбекке, таза ниетке шақырады.