Ақырып хан болмайды,
Бақырып бай болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның зор дауыспен, өктем мінезбен немесе айқаймен үлкен мәртебеге де, мол дәулетке де жете алмайтынын айтады. Хан болу да, бай болу да бір сәттік күш көрсетумен емес, ақылмен, еңбекпен, сабырмен, беделмен келеді. Астарлы мағынасы — құр айқай, кеуде соғу, бос ұран адамның орнын көтермейді; іс пен мінез ғана қадір береді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ақыру» мен «бақыру» — даурығу, өз дегенін зорлықпен орындату, сабырсыздықтың белгісі. Ал «хан» мен «бай» — билік пен байлықтың, биік мәртебе мен молшылықтың символы. Халық осы екі бейнені қарама-қарсы қойып, шын биіктік айқайдан емес, парасаттан туатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал әсіресе жұмыс орнында, оқу мен қоғамда жиі еске түседі. Мысалы, бір адам жиналыста даусын көтеріп, бәрін басып тастағысы келеді, бірақ оның сөзі өтімсіз болады. Ал сабырлы, дәлелді сөйлеп, ісімен көрсеткен адамға жұрт сенеді. Демек, бедел айқаймен емес, мәдениетпен, еңбекпен және жауапкершілікпен қалыптасады.
Baqyryp baı bolmaıdy.