Оқалақ тиген танадай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір нәрсеге орынсыз еліріп, шамадан тыс қозып, тынышсызданып кететін адамды меңзейді. Тура мағынада оқалақ тиген тана бірден шошып, ойнақтап, тыным таппайды; ал астарлы мағынада адамға кенет әсер еткен сөз, оқиға не қуаныш/қорқыныш оның мінезін өзгертеді деген ой жатыр. Яғни, ішкі сабыры аз, тез қызып, тез қозатын кісі туралы айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «оқалақ тиген тана» — жас, әлі жуасып үлгермеген малдың шошынғыш, тынымсыз күйін білдіретін образ. Тана — жас мал болғандықтан, сезімтал келеді; ал «оқалақ тию» оның үркіп, дел-сал күйге түсуін елестетеді. Халық осы көрініс арқылы адамның сабырсыз, әсершіл мінезін дәл әрі бейнелі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бір жаңалық естіп, бірден асығып-аптығып кететін адамға қатысты қолданылады. Мысалы, жұмыс орнында біреуге ұсақ сын айтылса, ол сабыр сақтамай, дереу ренжіп, бәріне шамдана бастаса, жұрт «оқалақ тиген танадай» деп сипаттауы мүмкін. Бұл сөз адамды асықпай, өзін тежей білуге шақырады.