Ойнаса да, ойындағысын айтады.
«Ойнаса да, ойындағысын айтады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әзілдеп, ойнап отырып та адам көңіліндегі шын ойын айтып қалады. Қалжыңның сыртында көбіне жасырын тілек, өкпе, ниет жатады: тура айтуға батылы жетпеген нәрсені адам ойынға орап жеткізеді. Мақал әзілді жеңіл тыңдамай, оның астарына құлақ түруге шақырады: «әзіл ғой» деп айтылған сөздің жартысы шындық болуы мүмкін. Сонымен қатар ойын сөздің өзі адамды әшкерелейтінін, оның ниеті қалжыңнан да көрініп тұратынын еске салады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдың бар әдемілігі сөз ойнатуда: ойнаса да, ойындағысын. Ойын — ермек, қалжың; ойындағысы — ой сөзінен, адамның ойында жүрген, көкейіндегі нәрсе. Екі сөз дыбысы жағынан бір-біріне ұқсас, бірақ мағынасы мүлде басқа, сол арқылы мақал ойын мен шынның қалай тоғысатынын тілдің өзімен көрсетеді. Етістіктер қарсылықты құрылған: ойнаса да — қалжыңдаса да, айтады — бәрібір шынын жеткізеді. Қысқа, бір тыныста айтылатын, есте оңай қалатын тіркес.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Біреудің әзілінде өкпе не тілек жатқанын байқағанда айтылады. Сарыны — байқағыштық, кейде жеңіл ескерту: әзілдеді деп ойлама, шынын айтты. Кез келген қалжыңнан астар іздеп, адамды күдіктеуге бұл мақалды желеу ету орынсыз. Мысалы: «Інім ойнаса да, ойындағысын айтады: велосипед керек екенін әзілмен үш рет қайталады».
Қолданылу жағдаяттары
— Келін ас үйде әзілдеп, енесіне биыл демалыста теңізге барсақ деді; атасы күліп, ойнаса да ойындағысын айтты, ойлану керек деді.
— Футбол жаттығуынан кейін ойыншы бапкерге қалжыңмен мен де қақпашы бола аламын деді, бапкер мұны шын тілек деп ұғып, келесі жаттығуда оны сынап көрді.
— Көрші әйел әзілмен сіздердің итіңіз түні бойы үреді деп күлді; үй иесі түсінді: ойнаса да, ойындағысын айтып тұр.