«Ойнасақ та біраз жерге шаптық.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ойнап, әзілдеп жүріп-ақ байқамай алысқа шауып кеттік — ойын сөз бен ойын іс кейде ойлағаннан әлдеқайда ұзаққа барады. Әңгіме қалжыңмен басталып, біреудің намысына тиіп, шын дауға айналғанда осылай айтады. Мақалдың екінші бір қолданысы бар: ермек үшін, ойнап істеген іс күтпеген жерде біршама нәтиже бергенде де осылай күледі. Негізгі реңкі — ойынның шегінен асып кеткенін мойындау.
Образдар мен теңеулер
Шабу — атпен жүйткіп жүру, шауып өту. Сурет көкпар, бәйге не балалардың ат ойындарынан алынған: ойнап шапқан шабандоздар байқамай ауылдан ұзап кетеді. Ойнасақ та деген тіркестегі та шылауы қарсылықты білдіреді: ойын еді, бірақ нәтижесі шын болды. Біраз жер — анықсыз, бірақ едәуір қашықтық, ол әзілдің өлшемі бұзылған сәтті көрсетеді. Мақал бірінші жақпен, біз деп айтылады, сондықтан ол көбіне айтушының өз ісін мойындауы болып шығады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Әзіл-қалжың шектен шығып, біреу ренжіп қалғанда, әңгімені тоқтатып, кешірім ретінде айтылады. Сарыны — жеңіл ұялу, мойындау, кейде күлкі. Ойнап бастаған кішкентай істің үлкен нәтиже бергенін әзілмен айтқанда да жарасады. Әдейі біреуді қорлап алып, енді ойын еді деп ақталу үшін айту — мақалды бұрмалау. Мысалы: «Кешіріңіз, ойнасақ та біраз жерге шаптық, сөзді осы жерден доғарайық».
Қолданылу жағдаяттары
— Құдалар дастарқан басында бірін-бірі әзілмен қағытып отырып, бір кезде әңгіме ескі өкпеге ауысты; үлкен құда ойнасақ та біраз жерге шаптық деп тоқтатты.
— Ағайынды екі жігіт ойнап күресіп жүріп, ақыры шын ашуланып, бірінің көйлегі жыртылды.
— Әже немересімен ермек үшін бақша еккен еді, күзде бір қап картоп жинап алды; ата ойнасақ та біраз жерге шаптық деп күлді.