Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
795.6K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Тілде сүйек жоқ.
**Негізгі мағынасы** «Тілде сүйек жоқ» деген мақал сөздің шегі жоқ, ауыздан шыққан сөз оңай айтылып, кейде адамға ауыр...
Сыйлағанды сыйла,
Илегенді иле.
Илегенді иле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға көрсетілген құрмет пен ізеттің өтеуін қайтару керек екенін білдіреді. Біреудің сый...
Ділгір, ділгірдің бәрі білгір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: мұқтаж, таршылық көрген, бір нәрсеге зәру адам көп нәрсені ойланып, сал...
Есер баладан ерке бала жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерсі, орынсыз қылық көрсететін бала да, тым еркелетіліп, шектен тыс босаң өскен бала да ж...
Қазаншының еркі бар,
Қайдан құлақ шығарса.
Қайдан құлақ шығарса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда бір істі атқарушы адам өз ісін өз ыңғайына қарай істейді деген ой айтылған. Тура мағына...
Жаман қатын қыз болам деп қылымсиды,
Жаман қыс жаз болам деп жылымсиды.
Жаман қыс жаз болам деп жылымсиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі нәрсені салыстыра отырып, табиғатына жат мінезді жасырып, басқа кейіп көрсетуге тырыс...
Ақыл дария білгенге,
Бұл дүние жоқ өлгенге.
Бұл дүние жоқ өлгенге.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың шексіз құндылығын білдіреді. Ақылды адам үшін ол — дария сияқты терең де кең қаз...
Еңбек өмірді ұзартады,
Ұят бетті қызартады.
Ұят бетті қызартады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: еңбек еткен адам өмірін мәнді, ретімен өткізеді, ал ұятты сезіну адамды...
Қисық көз қыли,
Дәл ортасын көре алмайды.
Дәл ортасын көре алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы кемшілікке ишара еткенімен, астарында адамның ойы мен танымына байланысты шындықты...
Екеу болсаң, бір-біріңмен кеңес,
Біреу болсаң, қабырғаңмен кеңес.
Біреу болсаң, қабырғаңмен кеңес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жалғыз шешімге сеніп қалмай, ақылдасудың қадірін білуі керек екенін айтады. Екі а...
Түйе бойына сеніп жылдан құр қалған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда өз күшіне, сыртқы артықшылығына немесе қолындағы мүмкіндігіне тым сеніп, уақытты өткізі...
Байтал түгіл бас қайғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өте қиын, қысылтаяң жағдайды білдіреді. Тура мағынасында «байталды» да, «басты» да ойлауғ...
Кірсіз - Ай, мінсіз - Құдай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кірі жоқ нәрсе Ай сияқты таза, ал мүлде мінсіз болу тек Құдайға ғана т...
Ерке ит ауыз жалайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: еркелетіп, өзіне үйір қылған ит адамның қолына, ыдысына, аузына жақында...
Заһар тілден шықса,
Кәпір діннен шығады.
Кәпір діннен шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің өте қауіпті, ауыр салдарын ескертеді. Тура мағынада удай ащы тілден шыққан сөз ада...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.