Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Тақыр жерге су төксең, тайғақ болар,
Жаманға сырыңды айтсаң, айғақ болар.
Жаманға сырыңды айтсаң, айғақ болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға айтылған сырды, сеніп берілген құпияны абайлап сақтау керек екенін ескертеді. Тура...
Тез қасында қисық ағаш жатпас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: тездің жанында жатқан ағаш уақыт өте қызуға, қысымға ұшырап, иіліп не қ...
Ай - айдың аты басқа,
Әр айдың оты басқа.
Әр айдың оты басқа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр айдың өзіне тән мінезі, табиғаты, ырысы мен тіршілігі бар екенін білдіреді. Тура мағын...
Өнерлі бала сүйкімді.
**Негізгі мағынасы** «Өнерлі бала сүйкімді» деген мақалдың тура мағынасы — қолынан іс келетін, ән айтып, күй тартатын,...
Оқалақ тиген танадай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсеге орынсыз еліріп, шамадан тыс қозып, тынышсызданып кететін адамды меңзейді. Тур...
Көрмеген жер таныс болмас,
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
Көрінген жер алыс болмас.
Әр нәрсенің болжауы бар,
Ши жуандап қамыс болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көрмеген, барлап-бақылап үйренбеген жер жат болып көрінеді, ал көзіңе...
Пайда көздеген - жалғанның құлы.
**Негізгі мағынасы** Пайдасын ғана ойлап, шындықты, арды, адамдықты елемейтін адам ақырында жалғанға еріп кетеді. Мұнда...
Ынта болса адамда,
Қиын іс жоқ ғаламда.
Қиын іс жоқ ғаламда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ниеті мен талпынысы мықты болса, кез келген істі еңсеруге болатынын айтады. Тура...
Білімсіз адамның сөзі білектей,
Білімді адамның сөзі жібектей.
Білімді адамның сөзі жібектей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білім мен надандықтың сөзден көрінетінін айтады. Білімсіз адам ойланбай сөйлеп, сөзі дөр...
Жерден жеті қоян тапқандай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсеге орынсыз асығып, өте қуанып, тіпті таңғалған күйді білдіреді. Тура мағынасында...
Ұлы атаның ері,
Екі көзінің бірі.
Екі көзінің бірі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ата-бабаның ер намысын, ұрпақтың сол абыройды жалғау міндетін білдіреді. Тура мағынада «ұ...
Ер қазынасы - жүрген із.
Ел қазынасы - көне көз.
Тіл қазынасы - ескі сөз.
Ел қазынасы - көне көз.
Тіл қазынасы - ескі сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үш түрлі қазынаны қатар бағалайды: ердің қазынасы — артында қалған ізі, елдің қазынасы —...
Аздың азаншысы болғанша,
Көптің қазаншысы бол.
Көптің қазаншысы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аз ғана адамның басшысы, маңайын жүргізген жетекшісі болғаннан гөрі, кө...
Қара кісінің қаны шыққанша,
Сары кісінің жаны шығады.
Сары кісінің жаны шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қара түсті, сары түсті адам туралы емес, әр істің салдары әртүрлі бола...
Қасқалдақтың қанындай қат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өте сирек, өте тапшы нәрсені қымбат, қадірлі деп түсіндіреді. «Қасқалдақтың қанындай» дег...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.