Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
326
Орташа
Сұрыптау:
Жаңбыр жаумай су болған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің себебі болмай жатып, салдары көрінгенін білдіреді. Тура мағынасында, жаңбыр…
Тауда туған баланың
екі көзі таста.
Ашаршылықта туған баланың
екі көзі аста.
екі көзі таста.
Ашаршылықта туған баланың
екі көзі аста.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өскен ортасы оның мінезі мен аңсарын қалыптастыратынын білдіреді. Тауда туған бала…
Терең құдықтың суы тәтті.
Негізгі мағынасы Терең құдықтың суы тәтті деген мақалдың тура мағынасы — құдық неғұрлым терең болса, оның суы көбіне…
Жақсы жігіт
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
Ақылына жеңдіріп, іс қылар.
Жаман жігіт
Оңай істі күш қылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда жақсы жігіттің ерекшелігі — ашуға берілмей, ақылға салып әрекет етуі айтылған. Ол істі…
Жаманнан да жаман бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман адам да, жаман іс те бір деңгейде емес, одан да сорақы, одан да…
Әр адам - өз заманының баласы.
Негізгі мағынасы «Әр адам - өз заманының баласы» деген мақал адамның мінезі, ой-өрісі, тәрбиесі мен өмірге көзқарасы…
Ақымақ жауынды күні суға түсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ақымақ адам жауын жауған күні өзенге не суға түссе, қауіптің барын…
Түйе сілкінсе, бір есекке жүк қалар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе қозғалып, сілкінген кезде үстіндегі жүктің бір бөлігі түсіп, ол…
Көп суыр ін қазбас, ін қазса, кең қазбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — суыр бірден көп ін қаза бермейді, ал ін қазса да, оны тым кең етіп…
Батыр жарқырап жүреді,
Қорқақ қалтырап жүреді.
Қорқақ қалтырап жүреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал батыр адам мен қорқақ адамның мінез-құлқын салыстырады. Батыр кісі қайратты, сенімді, жүзі…
Тоқал ешкі лақпын деп ойлайды.
Негізгі мағынасы Тоқал ешкі лақпын деп ойлайды деген мақал өз орнын, жасын, күйін дұрыс бағаламайтын адамды меңзейді…
Иесін сыйлағанның итіне сүйек таста.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үй иесін құрметтеген адам оның итін де сыйлап, қарым-қатынасын жарасымды…
Адалдық - ардың ісі,
Ауырды көтеру - нардың ісі.
Ауырды көтеру - нардың ісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі үлкен қасиетті қатар қояды: адалдық пен төзімділік. «Адалдық - ардың ісі» дегені…
Әр құстың лайықты жемі бар,
Әркімнің лайықты теңі бар.
Әркімнің лайықты теңі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өз орны, өз несібесі, өзіне сай серігі болатынын білдіреді. Тура мағынасында құс…
Көп жасап күміс болғанша,
Аз жасап алтын бол.
Аз жасап алтын бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінің ұзақтығын емес, сапасын жоғары қояды. Тура мағынасында көп өмір сүріп…
Жарақтыға жау жолықпас.
Негізгі мағынасы «Жарақтыға жау жолықпас» деген мақал тура мағынасында қаруы, қорғанысы бар адамға жау батпайды дегенді…
«Сіз» деген - сыйластық,
«Сен» деген - анайылық.
«Сен» деген - анайылық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдар арасындағы сөйлесу әдебін көрсетеді. «Сіз» деп сөйлеу — қарсы адамды құрметтеу, оның…
Құс жаманы - саңғығыш,
Адам жаманы - қаңғығыш.
Адам жаманы - қаңғығыш.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман мінездің белгісін құс пен адамға салыстыра отырып түсіндіреді. Тура мағынада, саңғығыш…
Жақсы ниетіңе келеді,
Жаман етіңе келеді.
Жаман етіңе келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ниеті мен іс-әрекеті өзіне қайта оралатынын білдіреді. Жақсы ой, таза пейіл, адал…
Жақсы атын мақтар,
Жаман қатынын мақтар.
Жаман қатынын мақтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адамды оның ісі мен абыройы мақтатады, ал жаман адам өз кемшілігін…
Әлсіз әр уақытта да айыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — күші аз, қорғаны жоқ адам көбіне кінәлі болып көрінеді. Астарлы мағынасы…
«Болдым» дегеннің,
Қара жер түбіріне жетеді.
«Жетістім» дегеннің,
Кедейлік сіңіріне жетеді.
Қара жер түбіріне жетеді.
«Жетістім» дегеннің,
Кедейлік сіңіріне жетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға «болдым, толдым» деп өзіне тым сеніп, тоқмейілсуге болмайтынын ескертеді. Тура…
Көзі қарайған там сүзер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашулы, ызалы, көңілі қара түнек күйдегі адам оңай қателесетінін білдіреді. Тура мағынасында…
Қазанат қамшы салдырмайды.
Негізгі мағынасы «Қазанат қамшы салдырмайды» деген мақалдың тура мағынасы — жүйрік, бапты атқа қамшы жұмсаудың қажеті…
Малы бардың назы бар.
Негізгі мағынасы «Малы бардың назы бар» деген мақалдың тура мағынасы — малы, дәулеті бар адамның өз қалауы, еркелігі…
Түлкінің өз терісі өзіне жау.
Негізгі мағынасы «Түлкінің өз терісі өзіне жау» деген мақал адамның өз мінезі, айласы не қылығы ақырында өз басына зиян…
Жар жол болмас, жат ел болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жар мен жат елдің жолы бір болмайды, яғни олардың орны, ықпалы, бағыты…
Айтсам, тілім күйеді,
Айтпасам, ділім күйеді.
Айтпасам, ділім күйеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам ішіндегі ауыр күйді, екіұдай халді білдіреді. Бір жағынан, шындықты айтса, сөзінің…
Ит ұяласынан қорықпайды.
Негізгі мағынасы Ит өз ұясына, яғни өзі үйренген ортасына қорқынышсыз кіреді. Мақалдың тура мағынасы осыны білдірсе…
Жарлы болар жігітке
Қазалы мал тап болар.
Жалғыз болар жігітке
Бедеу қатын тап болар.
Қазалы мал тап болар.
Жалғыз болар жігітке
Бедеу қатын тап болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде жолы болмай жүретін, ісі оңға баспайтын адамға сәтсіздік үсті-үстіне жабыса беретінін…
Дос көтерер көңілді,
Мал көтерер өлімді.
Мал көтерер өлімді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның басына іс түскенде, шынайы дос көңілге демеу болатынын білдіреді. Қуанышта ғана…
Диірмен тас та болса,
Жұртқа жейтін ас береді.
Жұртқа жейтін ас береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — диірменнің тасы қатты, ауыр нәрсе болғанымен, ол ұн тартып, халыққа ас…
Ұлыдан - өсиет,
Жақсыдан - қасиет.
Жақсыдан - қасиет.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адамның артында үлгі боларлық із қалатынын айтады. Тура мағынасында, үлкен кісіден…
Шыдамның да шыдамы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның төзімі шексіз емес екенін білдіреді. Қандай қиындыққа да сабырмен қарау керек, бірақ…
Аққу құсқа оқ тисе,
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның абыройы мен ел ішіндегі беделі туралы айтады. Аққу су құсына жатса да, жараланса…
Қулық та дерт.
Негізгі мағынасы «Қулық та дерт» деген мақал адамның қулығы, айласы шектен шықса, ол мінез емес, зиянды әдетке…
Түймең түссе, түйедей әзіл айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам кейде болмашы нәрсеге шамадан тыс жауап беретінін, ұсақ мәселені үлкейтіп, орынсыз…
Ісі ерсінің түсі ерсі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның істеген ісі мен соған сай көрінетін беделі бір-бірімен тығыз байланысты екенін…
Күмән иманнан айырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күмән адамды сенімнен алыстатады. Астарлы мағынасы: орынсыз күдік, шүбә…
Жақсыдан жаман туса,
Емі табылмас.
Жаманнан жақсы туса,
Теңі табылмас.
Емі табылмас.
Жаманнан жақсы туса,
Теңі табылмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қадірі тек шыққан тегіне емес, өз болмысы мен тәрбиесіне байланысты екенін…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.