Жортқан озар, жатқан тозар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қозғалыста жүрген, тынымсыз әрекет еткен жан алға шығады, ал жатып алып, қимылдамайтын адам кейін қалады. Астарлы мағынасы — өмірде табысқа жету үшін еңбек, талап, ізденіс және үздіксіз әрекет керек. Жай ғана күтіп отыру адамды дамытпайды, ал тынымсыз талпыныс адамды өсіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жортқан» сөзі — жол жүрген, ізденген, әрекет еткен адамды бейнелейді. «Озар» — биікке көтеріліп, алға шығу, жетістікке жету деген ұғым. Ал «жатқан» сөзі — жалқаулыққа салынған, қозғалыссыз, әрекетсіз күйді көрсетеді. «Тозар» — тозу, әлсіреу, кейіндеп қалу. Яғни мақал адамның өмірлік күйін қимыл мен қимылсыздық арқылы салыстырып тұр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, екі студенттің бірі күн сайын дайындалып, қосымша кітап оқып, тәжірибе жинаса, екіншісі бәрін соңына қалдырса, бірінші студент озатыны анық. Сол сияқты жұмыста да жаңа дағды үйреніп, белсенді жүрген адам тез өседі. Сондықтан бұл мақал адамды ерінбей еңбек етуге, үнемі дамуға шақырады.