Жомарттың бергенін көріп,
Сараңның іші күйеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жомарт адамның қолы ашық, ниеті кең болатынын, ал сараң адамның өзгеге бергенді көрсе іштарлыққа, қызғанышқа салынып, өзіне ауыр қабылдайтынын білдіреді. Тура мағынасында біреу береді, біреу соны көріп күйінеді. Астарлы мағынасында адамның мінезі мен пейілі сыналады: жомарттық — елге сүйкімді, сараңдық — өз иесін де мазасыз ететін қасиет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жомарт» — кең қолды, қайырымды адам бейнесі. «Бергенін» деудің өзі жақсылықтың, үлестің, көмектің белгісі. Ал «іші күйеді» тіркесі қызғаныштың, күншілдіктің, ішкі тынымсыздықтың көрінісін береді. Қазақ танымында қызғаныш адамды сырттан емес, өз ішінен жейді деген ой бар. Сондықтан мақал қарама-қарсы екі мінезді қатар қойып, жомарттықтың биік, сараңдықтың төмен екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды біреу мұқтажға көмектесіп, сый-құрмет көрсеткенде, ал сараң адам соны көріп қынжылған сәтте қолдануға болады. Мысалы, әріптесі жиналған ақшаға әрдайым үлес қосып, өзгеге де көмектесіп жүрсе, ал сараң кісі соны көріп мазасызданса, «Жомарттың бергенін көріп, сараңның іші күйеді» деуге болады.
Sarańnyń ishi kúıedi.