Жомарт екі айтпас,
Ер айтқанынан қайтпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жомарт адам алған бетінен қайтпайды, уәде берсе, сөзінде тұрады. Бірінші жолда жомарттық тек мал-мүлік шашу емес, кең пейіл, уәдеге беріктік екені аңғарылады. Екінші жолда ер азаматтың мінезі, намысы, жауапкершілігі көрінеді: айтқан сөзін бұзбау — оның абыройы. Яғни бұл мақал адамды сараңдықтан арылып, берген уәдесіне берік болуға, сөзі мен ісін бір жерден шығаруға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жомарт» сөзі кең жүректі, қолы ашық адамды бейнелейді. «Екі айтпас» дегені — бір сөзді, тұрақты мінезді білдіреді. Ал «ер» сөзі батыл, намысты, салмақты кісінің образы. «Қайтпас» деген тіркес сол ердің табандылығын, өз шешіміне берік екенін көрсетеді. Мұнда жомарттық пен ерлік бір-біріне жақын қасиет ретінде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сенім мен жауапкершілік қажет жерде жиі қолданылады. Мысалы, бір кәсіпкер тапсырыс берушіге белгілі мерзімде жұмыс бітіретінін айтып, соны уақытында орындаса, оны «сөзінде тұрған адам» деп бағалаймыз. Бұл — жомарттық пен ерлікке тән қасиет: уәдеге беріктік.
Er aıtqanynan qaıtpas.