Жоғарыласан, аспа,
Төмендесең саспа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға өмірде кез келген күйге сабырмен қарауды үйретеді. «Жоғарыласан, аспа» дегені — бақ, мансап, дәулет, атақ көтерілсе, мастанба, шектен шықпа, тәкаппарланба деген ескерту. Ал «Төмендесең саспа» — қиындыққа, сәтсіздікке, төмендеп қалған жағдайға тап болсаң, абдырап қалма, еңсеңді түсірме, сабыр сақта деген ой. Яғни адамға тұрақтылық, байсалдылық, мінез беріктігі керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жоғарылау» мен «төмендеу» тек биіктік емес, адамның өмір жолындағы көтерілуі мен құлдырауын білдіреді. «Аспа» сөзі — шегі жоқ көтерілуге, өзіне тым сеніп кетуге тыйым. «Саспа» — үрейге бой алдырма, сабырдан айырылма деген ишара. Бұл жерде өмірдің толқынына ұқсаған құбылмалы хал көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл сөзді қызметте өскен адамға да, қиындыққа тап болған жанға да қолдануға болады. Мысалы, бір қызметкер лауазымы көтерілгенде өзгелерді менсінбей кетсе, «Жоғарыласан, аспа» деп ескерту орынды. Ал жұмысы қысқарып, табысы азайса, «Төмендесең саспа» деп сабырға шақырады. Мұнда негізгі сабақ — қандай жағдайда да адам қалпын жоғалтпау.
Tómendeseń saspa.