Жорғаның қадірін желгенде біледі,
Жақсының қадірін өлгенде біледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның, не жақсы нәрсенің шын бағасы көбіне ол көзден таса болғанда, не айырылғанда ғана білінетінін айтады. Тура мағынасында жорға аттың мықтылығы мен жайлы жүрісі оны желіп шапқанда, ұзақ жолда байқалады. Астарлы мағынасы: жақсы адам да дәл солай, тірі кезінде еңбегі мен қадірі толық сезілмеуі мүмкін, ал ол кеткен соң оның орнының бос екені анық аңғарылады. Сондықтан мақал кісіні барында бағалауға, қадірін дер кезінде білуге үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жорға» — жүрісі сыпайы, жайлы, ерекше аттың бейнесі. «Желгенде біледі» дегені оның қасиеті қозғалыста, іс үстінде танылатынын білдіреді. «Жақсы» сөзі — мінезі түзу, елге пайдасы тиген адам. «Өлгенде біледі» деуі — адам кеткен соң ғана оның орны толмас қазына екенін ұғындырады. Яғни ат пен адам қатар алынып, қадірдің уақытында танылуы керек екені бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал көбіне ата-ана, ұстаз, дос, әріптес сияқты жаныңа жақын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір сыныпта мейірімді мұғалім оқушыларға үнемі көмектесіп жүреді, бірақ кейде оның еңбегі еленбей қалады. Ал ол басқа жерге ауысқанда, балалар оның сабағы мен қамқорлығын сағынады. Сонда мақалдың мәні анық сезіледі: жақсыны жоғалтпай тұрып бағалау керек.
Jaqsynyń qadirin ólgende biledi.