Жорғалымен жолдас болма,
Атақтымен ойнас болма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға әркіммен араласуда сақ, байыпты болуды ескертеді. Тура мағынасы бойынша, жорға мінезді, паң не тұрақсыз адаммен жақын дос болма деген ой сезіледі; атақты, беделді адаммен тек ермек үшін араласпа, өйткені ондай қатынас шынайы болмайды. Астарлы мағынасы — мінезі белгісіз, өз пайдасын ғана ойлайтын немесе даңққа мастанған кісілермен серттесу қиын, олармен достық та, ойын-сауық та опа бермеуі мүмкін. Халық мұнда адамды сыртқы жылтырға емес, ішкі адалдыққа қарауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
«Жорғалымен» сөзі жай ғана атқа емес, екіұшты, желөкпе, ұстамсыз адам бейнесіне меңзейді. Ал «атақтымен» дегені — беделі бар, бірақ көңіліне қарау қиын, жоғарыдан сөйлейтін кісіні білдіреді. «Жолдас болма» және «ойнас болма» тіркестері біреумен өмірлік жақындық та, бос ермек те сақтықты қажет ететінін көрсетеді. Яғни, мақал адам таңдаудың салмағын образ арқылы ұқтырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік ортаға, жұмысқа, интернеттегі таныстыққа да сай келеді. Мысалы, тек атақ үшін сөйлесіп, сенімсіз адамның желідегі ұсынысына ерсең, алдануың мүмкін. Сондықтан адам дос таңдағанда да, серік таңдағанда да мінезі мен адалдығына қарағаны дұрыс.
Ataqtymen oınas bolma.