Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Жуас түйе жүндеуге жақсы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша жуас, момын түйені жүндеуге, яғни ұстап жұмыс істеуге ыңғайлы. А...
Абырой - ар еңбегі.
**Негізгі мағынасы** «Абырой - ар еңбегі» деген мақал адамның қадір-қасиеті өзінен-өзі келмейтінін білдіреді. Абырой —...
Қыз-мұңлық.
**Негізгі мағынасы** «Қыз-мұңлық» деген сөз тіркесі қыз баланың нәзік, сезімтал, арманшыл болмысын аңғартады. Мұнда тур...
Әкең өлсе өлсін, әкеңді көрген өлмесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы қатқыл көрінгенімен, астарында терең өмірлік ой жатыр: өз әкеңнен айырыл...
Өзі жоқтың көзі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір жерден адам кетсе, оның ісін бақылап, көріп отыратын адам да болма...
Азат басың болсын құл,
Қолдан келмес іске ұмтыл.
Қолдан келмес іске ұмтыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өз шамасын білуге, орынсыз тәуекелге бармауға шақырады. Тура мағынасы бойынша, бас...
Шабан үйрек бұрын ұшар.
**Негізгі мағынасы** «Шабан үйрек бұрын ұшар» деген мақал тура мағынасында қимылы ширақ емес, баяу үйректің де кейде ба...
Сәлеміне қарай жауабы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның берген сәлемі мен ниетіне қарай жауап қайтару керек екенін білдіреді. Тура мағына...
Қаталдық қартайтады,
Күлкі көркейтеді.
Күлкі көркейтеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезінің бет-бейнесі туралы айтады. Тура мағынада қатал, суық, ашулы адамның жүзі д...
Күңге қамқа тон жапсаң да ханым болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күңге қанша әдемі, қымбат қамқа тон жапсаң да, ол ханымға айналмайды. А...
Сараң да бір, сасық су да бір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараң адамды жағымсыз, пайдасыз нәрсеге теңеп отыр. Тура мағынасында «сараң» да, «сасық с...
Білімі жоқ ұл - жұпары жоқ гүл.
**Негізгі мағынасы** Білімсіз адам, әсіресе жас ұрпақ, сырттай көрікті болғанымен, ішкі мәні кем болады деген ой айтылад...
Быламық ішейін деген асым ба еді,
Тоқсан көрейін деген жасым ба еді.
Тоқсан көрейін деген жасым ба еді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өзі ұнатпаған, әлсіз, жұғымсыз асты «бұл мен ішетін ас па еді?» д...
Ердің құны - жүз жылқы,
Ары - мың жылқы.
Ары - мың жылқы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер азаматтың ең қымбат қасиеті — ар-намысы екенін айтады. Тура мағынасында «ердің құны» м...
Сырқат - тән жарасы,
Қайғы - жан жарасы.
Қайғы - жан жарасы.
**Негізгі мағынасы** Сырқат адамның тәніне түсетін жара, ал қайғы адамның ішкі дүниесін, жүрегін ауыртатын жара ретінде...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.