Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Жақсы адам қартайса - қазына,
Жаман адам қартайса - қазымыр.
Жаман адам қартайса - қазымыр.
Негізгі мағынасы Жақсы адамның қартайғаны — елге пайдалы, сөзі өтімді, тәжірибесі мол, қадірі артқан қазынамен тең. Ал…
Жеміссіз ағаш жұтайды.
Негізгі мағынасы Жеміссіз ағаш жұтайды деген мақал тура мағынасында: жеміс бермеген ағаштың нәрі кеміп, күтімсіз…
Жақсыны сыйласаң, есіңнен кетпейді,
Жаманды сыйласаң, есігіңнен кетпейді.
Жаманды сыйласаң, есігіңнен кетпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы адамға құрмет көрсетсең, оның жақсылығы жадыңда сақталады; ал…
Жақсыға сұқтан, жаманнан сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға кімнен үлгі алып, кімнен бой тарту керегін үйретеді. Тура мағынасында: жақсы адамға…
Көп қараса, жоқ табылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені қайта-қайта, мұқият қарасаң, бұрын байқалмаған дүние…
«А, Құдай! А, Құдай!» -
Сыйынғанның белгісі.
«Тек!», «Тәйт!», «Шәйт!» —
Бұйырғанның белгісі.
Сыйынғанның белгісі.
«Тек!», «Тәйт!», «Шәйт!» —
Бұйырғанның белгісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің өзінен гөрі, адамның ішкі күйі мен мінезін танытады. «А, Құдай!» деп жалбарыну…
Ескерген ескісін сақтайды,
Ел болған естісін сақтайды.
Ел болған естісін сақтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам бұрыннан бар, сыналған, пайдалы нәрсені тастамай, қадірлейді; ал ел…
Қол жүйрігі асқа,
Тіл жүйрігі басқа.
Тіл жүйрігі басқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қолдың шапшаңдығы ас істеуде, ал тілдің шапшаңдығы сөйлеп, сөз табуда…
Ой ойласаң, тең ойла,
Тең ойласаң, кең ойла.
Тең ойласаң, кең ойла.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды ойланғанда әділ, салмақты және жан-жақты болуға шақырады. «Ой ойласаң, тең ойла»…
Жаман ашса көрмес, айтса білмес.
Негізгі мағынасы Жаман адамға қанша айтсаң да, ол шындықты түсінбей, пайдалы кеңесті елемейді. Бұл мақал тура…
Тозбас жасау болмас,
Бас білмес асау болмас.
Бас білмес асау болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жасалған бұйым, қанша берік көрінсе де, уақыт өте тозады; сондай-ақ басына…
Ақыл қонбаған жігітке,
Бақыт та қонбайды.
Бақыт та қонбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылы толыспаған, ойланбайтын, жауапсыз жігіттің баққа да, ырысқа да оңай жете алмайтынын…
Адамды кейде баршылық сынайды,
кейде жоқшылық сынайды.
кейде жоқшылық сынайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірі тек молшылықпен не тек таршылықпен өлшенбейтінін білдіреді. Баршылық келгенде…
Ерте оңбаған кеш те оңбас,
Кеш оңбаған еш те оңбас.
Кеш оңбаған еш те оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен тағдырындағы кейбір қасиеттердің ерте қалыптасатынын білдіреді. Яғни…
«Сіз», «біз» деген ауызға
«мен», «мен» деген түспесін.
«мен», «мен» деген түспесін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдарды кішіпейіл, сыйлы, бір-біріне құрметпен қарауға шақырады. «Сіз», «біз» деген сөздер…
Болған кісі «болдым» демес,
«Болдым» десе, оңғаны емес.
«Болдым» десе, оңғаны емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шын мәнінде кемеліне келген, парасатты адам өз-өзін асыра мақтап, «мен…
<<Ал>> десең қуанады, «бер» десең күйінеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезіндегі сараңдық пен пейілсіздікті әжуалайды. Біреу «ал» десе, яғни өз пайдасына…
Өлімнен ұят күшті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам үшін өлімнен де ауыр саналатын нәрсе бар, ол — ұят. Астарлы…
Елің жаман болса,
Бір жақсыны сағала.
Атың жаман болса,
Ақтекенің мүйізімен тағала.
Бір жақсыны сағала.
Атың жаман болса,
Ақтекенің мүйізімен тағала.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің ортасы нашар, берекесіз болса, адамға жақсы, өнегелі жанға жақындап, соның соңынан ер…
Ханның екі сөйлегені - өлгені.
Негізгі мағынасы «Ханның екі сөйлегені - өлгені» деген мақал басшы адамның сөзі бір, уәдесі берік болуы керек екенін…
Ақсақ малдың ақырын бақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақсаңдаған малды қатты жүргізбей, жайлап бағып-қағу керек деген сөз…
Жақсы қартайса - қазына,
Жаман қартайса - сұмырай.
Жаман қартайса - сұмырай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қартайғанда оның бұрынғы мінезі, адамгершілігі мен өмірден алған тәрбиесі анық…
Айыр інген кез болса,
Мұрындығы қалар жырылып.
Мұрындығы қалар жырылып.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: айыр інген, яғни жүк артылған не жетекке үйренген інген кейде шабысып…
Аққа зауал жоқ.
Негізгі мағынасы Аққа зауал жоқ деген сөз – ақиқат пен адал істің түбі жоғалмайтынын, әділдік ақыры жеңетінін…
Арсыз қолым істеді,
Арлы бетім ұялды.
Арлы бетім ұялды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы ар мен ұяттың құнын терең көрсетеді. Тура мағынасы бойынша, қол қателік…
Кісіден сұрағанның екі көзі шығады.
Негізгі мағынасы Кісіден сұрап, өзгенің есігін көп тоздыру — адамның абыройын түсіреді, уақытын да, қадірін де…
Жабу қисың емес, түйе қисық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай жаман көрінген нәрсені орынсыз кінәламау керек дегенді білдіреді. Тура мағынасы…
Ез, езден без.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ез адамнан, яғни жігерсіз, қорқақ, намыссыз кісіден аулақ бол деген сөз…
Сүзеген бұқа мүйізін жасырмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында сүзеген, яғни шайқасқыш бұқаның мүйізі әрдайым алда жүретінін білдіреді…
Кемтар болсаң,
Жоқ нәрсе де бар болар.
Менмен болсаң,
Бар нөрсе де жоқ болар.
Жоқ нәрсе де бар болар.
Менмен болсаң,
Бар нөрсе де жоқ болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі қалпын, мінезін аса терең бағалайды. Бір жағынан, кемтар, яғни мүмкіндігі…
Бөрі - бақауыл, түлкі - жасауыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аң-құстың мінезін адам ісіне теңеп, әрқайсысының табиғи болмысын көрсетеді. Тура мағынасында…
Алаботаға ат байлама.
Негізгі мағынасы «Алаботаға ат байлама» деген мақалдың тура мағынасы — шөбі қатты, жұтаң, пайдасыз жерге атты байламау…
Саудагерде дос болмас.
Негізгі мағынасы «Саудагерде дос болмас» деген мақал тура мағынасында саудамен айналысатын адамда шынайы дос болмайды…
Төренің тілі тәтті, діні қатты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сыпайы, жұмсақ сөйлейтін, бірақ ішкі ниеті мен ұстанымы қатал, өзгермейтін адамды…
Қабаған ит қайыр байлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қабаған, яғни адамға шабатын иттің мойнына қайыр, шынжыр тағып байлау…
Қақылдаған тауық тумай қоймас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қақылдап, жиі шақырған тауық ақыры жұмыртқалап, балапан шығарады. Астарлы…
Жақсының сыры кетсе де,
Сыны кетпейді.
Сыны кетпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адам туралы айтады. Тура мағынасында оның құпиясы, ішкі сыры ашылып қалса да, жақсы…
Мал баға білмеген пайда таба білмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — малды дұрыс бағып, күтіп, өсіре алмаған адам одан пайда көрмейді. Астарлы…
Жақсы сөз жұбатады,
Жаман сөз жылатады.
Жаман сөз жылатады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің адам жанına әсері өте күшті екенін айтады. Жақсы, жылы, ойланып айтылған сөз көңілді…
Үлкен иманды болса,
Кіші ибалы болады.
Кіші ибалы болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің иманы мықты, мінезі таза, сөзі мен ісі өнегелі болса, кіші соны көріп тәрбиеленеді…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.