Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Ақыл бітпес дәулетке,
Дәулет бітпес келбетке.
Дәулет бітпес келбетке.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақыл ешқашан таусылмайтын, бітпейтін байлық сияқты; ал дәулет те адамн...
Үндеместе үйдей пәле бар,
Екі ұртында жала бар.
Екі ұртында жала бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үнсіз, томаға-тұйық адамның ішкі сырын бірден аңғару қиын екенін ескертеді. Тура мағынасы...
Жапалақ құс мақтанса,
«Жардан тышқан алдым» дер.
Жаман адам мақтанса,
«Жақсының аяғынан шалдым» дер.
«Жардан тышқан алдым» дер.
Жаман адам мақтанса,
«Жақсының аяғынан шалдым» дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз дәрежесіне сай емес, орынсыз мақтанған адамның сөзі де, ісі де қисынсыз болатынын меңз...
Адам ақылымен бай,
Жер дақылымен бай.
Жер дақылымен бай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шын байлығы мал-мүлікпен ғана өлшенбейтінін айтады. Адамды бай ететін — ақыл, пар...
Досыңмен көп сөйлеспе,
Жолынан қалар.
Дұшпаныңмен көп сөйлеспе,
Сырыңды алар.
Жолынан қалар.
Дұшпаныңмен көп сөйлеспе,
Сырыңды алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орнымен айту, артық сыр ашпау керегін ескертеді. Досыңмен де шектен тыс көп...
Естіген құлақта жазық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: адам біреуден бір сөзді естісе, ол сол сөз үшін кінәлі болмайды. Астарл...
Қыз-мұңлық.
**Негізгі мағынасы** «Қыз-мұңлық» деген сөз тіркесі қыз баланың нәзік, сезімтал, арманшыл болмысын аңғартады. Мұнда тур...
Ақылдыға - заң, ақымаққа - таяқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылды адамға тәртіп пен ереже жеткілікті, ол дұрыс жолды сөзбен де,...
Құл құдасын табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ең төмен, ең қарапайым адам да өзіне лайық, өз дәрежесіне сай адаммен...
Арық малды асырасаң,
Аузы-мұрныңды май етеді;
Жаман адамды асырасаң,
Аузы-мұрныңды қан етеді.
Аузы-мұрныңды май етеді;
Жаман адамды асырасаң,
Аузы-мұрныңды қан етеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: арық малға күтім жасап, жем-шөбін берсең, ол семіріп, пайдаға жарайды;...
Қасықтап алғанмен көл таусылмас,
Ұры қанша алғанмен ел таусылмас.
Ұры қанша алғанмен ел таусылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — көлден қасықпен су алғаннан көлдің суы таусылмайды, ал ұры қанша ұрлас...
Сұм сипап отырып шымшиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — залым, қулыққа жақын адам ашық күш қолданбай-ақ, жаймен, білдіртпей зи...
Отты түрте берсең, өшеді,
Көршіні түрте берсең, көшеді.
Көршіні түрте берсең, көшеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: отқа қайта-қайта тиісе берсең, ол маздап тұрса да өшіп қалады; ал көрші...
Кәрі білгенді пері білмейді.
**Негізгі мағынасы** Кәрі білгенді пері білмейді деген сөз — көпті көрген, өмірден тәжірибе жинаған қарт адамның білетін...
Ет асса, нан қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ет піскен, ет тартылған жерде нанның азайып, таусылып қалуы мүмкін. Аст...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.