Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
795.8K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Жығылсаң, нардан жығыл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: құласаң, әлсізден емес, нардай ірі, мықты нәрседен құла деген ойды білд...
Аузымен астау шапқан,
Қолымен жаңқа жара алмас.
Қолымен жаңқа жара алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай көп сөйлеп, айғайлап, даурыққан адамның іс жүзінде шамасы келмейтінін білдіреді....
От жақпаған үй қорамен тең,
Адам кірмеген үй моламен тең.
Адам кірмеген үй моламен тең.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: үйде от жағылмаса, ол қараңғы, суық, жансыз қора сияқты көрінеді; ал ад...
Жақсы - жаныңа жолдас,
Жаман - малыңа жолдас.
Жаман - малыңа жолдас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға серік болатын жан мен пайда үшін ғана жанасатын адамның айырмасын көрсетеді. Жақсы...
Жақсыға - шарапат,
Жаманға - кесапат.
Жаманға - кесапат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы адамға кездескен іс те, орта да, сөз де пайда әкеледі; ал жаман...
Жаман туыстан жат артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман, сыйы аз, кесірі тиетін туыстан гөрі, бөтен адам кейде артық бо...
Шабан үйрек бұрын ұшар.
**Негізгі мағынасы** «Шабан үйрек бұрын ұшар» деген мақал тура мағынасында қимылы ширақ емес, баяу үйректің де кейде ба...
Әр әзілде бір мысқал шындық бар.
**Негізгі мағынасы** Әр әзілдің түбінде аз да болса шындық жатады. Адамдар кейде қалжыңды жеңіл сөз деп қабылдайды, біра...
Жақсыдан бау қалады,
Жаманнан дау қалады.
Жаманнан дау қалады.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам артында елге пайдасы тиетін із қалдырады: сөзімен де, ісімен де жұртқа сүйеніш болып, та...
Адамның күні - адаммен.
**Негізгі мағынасы** «Адамның күні — адаммен» деген мақалдың тура мағынасы — адамның тіршілігі, қажеті, күнкөрісі басқа...
Көп ақылды жиналса,
Қиын істі бітірер.
Көп ақымақ жиналса,
Оңай істі бүлдірер.
Қиын істі бітірер.
Көп ақымақ жиналса,
Оңай істі бүлдірер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көптің ақыл-парасаты мен бірлескен ойы кез келген қиын істі де оңай шешетінін білдіреді....
Батырға да жан керек,
Пақырға да жан керек.
Пақырға да жан керек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: батыр да, пақыр да тірі адам, екеуіне де жан қажет. Астарлы мағынасы: а...
Көңілдегі құпияны
Көзің айтып қояды.
Көп сөйлесең күмпілдеп,
Сөзің айтып қояды.
Көзің айтып қояды.
Көп сөйлесең күмпілдеп,
Сөзің айтып қояды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ішіндегі сырды жасыру оңай емес екенін айтады. Көңілде сақталған құпия кейде көзқара...
Бір тауда бір киік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір тауда бір ғана киік жүруі. Астарлы мағынасы — әр ортада, әр топта...
Бөріктінің намысы бір.
**Негізгі мағынасы** «Бөріктінің намысы бір» деген мақал бір қауымның, бір топтың адамдары ортақ ар-намысқа ие екенін б...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.