Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
272
Орташа
Сұрыптау:
Быламық ішейін деген асым ба еді,
Тоқсан көрейін деген жасым ба еді.
Тоқсан көрейін деген жасым ба еді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өзі ұнатпаған, әлсіз, жұғымсыз асты «бұл мен ішетін ас па еді?» д...
Шебер қол шет қалмайды.
**Негізгі мағынасы** Шебер қол шет қалмайды деген мақалдың тура мағынасы — қолы икемді, ісі ұқыпты, жұмысқа епті адам бо...
Үлкенді сыйлау - кісілік.
**Негізгі мағынасы** «Үлкенді сыйлау - кісілік» деген мақалдың тура мағынасы — жасы үлкен адамға құрмет көрсету. Астарл...
Есептемегенге бәрі түгел.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам бір нәрсені санап, есептеп отырмаса, оған бәрі түгел, бәрі жеткіл...
Айт, арапада өтірік сөйлегеннің
Намаз күні жүзі қара.
Намаз күні жүзі қара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік айту мен екіжүзділіктің түбі әшкере болатынын ескертеді. Адам бір күн алдауы мүмкі...
Түйені ит жетелейді,
Сондықтан түйе қасқырды ит екен дейді.
Сондықтан түйе қасқырды ит екен дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырт көзге үлкен, айбарлы көрінген нәрсені кейде әлсіз, лайықсыз адамның жетектеуі мүмкін...
Сыйлағанды сыйла,
Илегенді иле.
Илегенді иле.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға көрсетілген құрмет пен ізеттің өтеуін қайтару керек екенін білдіреді. Біреудің сый...
Келісті сөз - күміс,
Жемісті жұмыс - алтын.
Жемісті жұмыс - алтын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де өз бағасы бар екенін айтады. Тура мағынасында «келісті сөз» — орнымен...
Ұл таппас әйел болмас, тұрарын айт.
Мал таппас еркек болмас, құрарын айт.
Мал таппас еркек болмас, құрарын айт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды туа біткен қабілетке ғана емес, оның ісіне, еңбегіне қарап бағалау керек екенін бі...
Сараң да бір, сасық су да бір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сараң адамды жағымсыз, пайдасыз нәрсеге теңеп отыр. Тура мағынасында «сараң» да, «сасық с...
Жаманға сырыңды айтпа,
Сырыңды айтсаң да, шыныңды айтпа.
Сырыңды айтсаң да, шыныңды айтпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз құпиясын кез келген жанға аша бермеуді ескертеді. Тура мағынасында: жаман ниетт...
Адам санасын ар түзейді.
**Негізгі мағынасы** Адамның сана-сезімі, ой-өрісі дұрыс болса, оның мінезі де, іс-әрекеті де түзеледі. Яғни адамды жақ...
Жүйріктің шашасына шаң жұқпайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жүйрік ат қатты шапқанда, оның шашасына шаң ілеспейді, яғни өте жылдам...
Алыс та жақын болар, жолын тапсаң,
Жақын да алыс болар, қолын қақсаң.
Жақын да алыс болар, қолын қақсаң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның арақатынасы мен көңіл жақындығы қашықтықпен ғана өлшенбейтінін білдіреді. «Алыс т...
Ақыл бітпес дәулетке,
Дәулет бітпес келбетке.
Дәулет бітпес келбетке.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақыл ешқашан таусылмайтын, бітпейтін байлық сияқты; ал дәулет те адамн...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.