Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Аққу құсқа оқ тисе,
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Қашатын суға тигізбес.
Ақсүйекке оқ тисе,
Көршісіне білдірмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның абыройы мен ел ішіндегі беделі туралы айтады. Аққу су құсына жатса да, жараланса…
Ақымақ атқа мінсе, атасын танымас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылсыз, тәкаппар не есірген адам билікке, дәулетке, мансапқа жетсе, өзінен бұрынғыны да…
Күмән иманнан айырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күмән адамды сенімнен алыстатады. Астарлы мағынасы: орынсыз күдік, шүбә…
Сыйлап берсе, су да іш.
Негізгі мағынасы «Сыйлап берсе, су да іш» мақалы адамға көрсетілген құрмет пен ықыластың қадірін білдіреді. Тура…
Жақсыдан жаман туса,
Емі табылмас.
Жаманнан жақсы туса,
Теңі табылмас.
Емі табылмас.
Жаманнан жақсы туса,
Теңі табылмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қадірі тек шыққан тегіне емес, өз болмысы мен тәрбиесіне байланысты екенін…
Қулық та дерт.
Негізгі мағынасы «Қулық та дерт» деген мақал адамның қулығы, айласы шектен шықса, ол мінез емес, зиянды әдетке…
Түймең түссе, түйедей әзіл айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам кейде болмашы нәрсеге шамадан тыс жауап беретінін, ұсақ мәселені үлкейтіп, орынсыз…
Шыдамның да шыдамы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның төзімі шексіз емес екенін білдіреді. Қандай қиындыққа да сабырмен қарау керек, бірақ…
Пышағыңды өткір қайра,
Не кесеріңді білмесең.
Көрінгенге сырыңды айтпа,
Не десеріңді білмесең.
Не кесеріңді білмесең.
Көрінгенге сырыңды айтпа,
Не десеріңді білмесең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға әр істің алдын ойлап, сөз бен әрекетке жауапкершілікпен қарауды ескертеді. Пышақты…
Сөз - сөздің қуғыншысы.
Негізгі мағынасы «Сөз - сөздің қуғыншысы» деген мақал бір сөз екінші сөзді ілестіріп, жалғастырып әкететінін білдіреді…
Қорқаққа қос көрінеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қорыққан адамға бір ғана нәрсе емес, екі есе көп қауіп бар сияқты болып…
Айлас қатын мұңдас.
Негізгі мағынасы «Айлас қатын мұңдас» деген мақал сырттай қарағанда әйелдің айлакер, пысық болатынын меңзейді. Алайда…
Үйде өскен бұзау түзде өгіз болмас.
Негізгі мағынасы «Үйде өскен бұзау түзде өгіз болмас» деген мақал адамның не малдың өз ортасында еркелеп, тым қолда…
Ауруды жасырма, әшкере қылады,
Өлімді жасырма, масқара қылады.
Өлімді жасырма, масқара қылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал шындықты жасырудың пайда бермейтінін айтады. Ауруды адам уақытында айтпаса, ол асқынып…
Үзеңгі бауы алты қарыс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында аттың үзеңгісіне тағылатын баудың алты қарыс, яғни өте ұзын екенін…
Кедейлігіне қарама, кісілігіне қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы тұрмысына емес, ішкі болмысына баға беруді үйретеді. Кедей адамды мүлкі аз…
Ауыз - дарбаза , сөз - самал ,
Құдай ұрғанда не амал?
Құдай ұрғанда не амал?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам аузы арқылы айтылған сөздің үлкен күшке ие екенін білдіреді. Тура мағынасында ауыз…
Жақсыда өкпе болмас.
Негізгі мағынасы «Жақсыда өкпе болмас» деген мақал жақсы мінезді, кең пейілді, кішіпейіл адамға реніштің ұзақ…
Қамысты бос ұстасаң қол кесер.
Негізгі мағынасы Қамысты бос ұстасаң, оның өткір, қатты сабағы қолды жарақаттауы мүмкін. Астарлы мағынасы — кез келген…
Екі иығына екі үкі, басына бір үкі қадаған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы көрінісі ерекше, сән-салтанаты көп адамды суреттейді. Тура мағынасында адамның екі…
Бір көзім қорада, бір көзім молада;
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Бір көзім балада, бір көзім далада.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі жауапкершіліктің көп қырын көрсетеді. Тура мағынасында бір көз қораны, бір…
Арсыздың сөзінде тұрақ жоқ,
Көзі бар да, құлақ жоқ.
Көзі бар да, құлақ жоқ.
Негізгі мағынасы Арсыз адам айтқан сөзінде тұрмайды, уәдесіне берік болмайды. Мақал тура мағынада: сөзі бар, бірақ соны…
Малыңа сүйенбе, арыңа сүйен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға байлыққа, дәулетке немесе мал-мүлікке ғана арқа сүйеме, ең басты тірегің — ар-ұятың…
Арсызға сәлем - борыш, сөз - қулық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал арсыз, ұяттан безген адамға сәлем беру де қиын міндетке айналатынын меңзейді. Өйткені ондай…
<<Сіз, біз» деген - сөздің желімі,
Өтірік - шындықтың келіні.
Өтірік - шындықтың келіні.
Негізгі мағынасы «Сіз, біз» деп сөйлеу — адамдар арасындағы сыйластықты, ілтипатты ұстайтын әдепті сөз. Ал «сөздің…
Өзі келген текенің
Өзін атпа, көзін ат.
Өзін атпа, көзін ат.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі келіп тұрған текені атсаң да, ең алдымен көзін көздеп ат деген ой. Ал…
Шілдеде мұз қатырған.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шілде сияқты аптап ыстық кезде мұздың қатуы мүмкін емес деген ұғым…
Еркек көп болса, отын жоқ,
Әйел көп болса, су жоқ.
Әйел көп болса, су жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп еркек жиналса, отын тасып әкелетін, ошаққа жағатын адам азаяды; ал…
Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша.
Негізгі мағынасы Ауыл итінің достығы сүйек тастағанша деген мақал сырттай жақын көрінгенмен, пайда біткенде байланыс та…
Ант бұзған оңбайды,
Салт бұзған сорлайды.
Салт бұзған сорлайды.
Негізгі мағынасы Ант бұзған адамға сенім жоғалады, өйткені берген сөзінен тайған кісі өз абыройын да, ел ішіндегі…
Ердің асылы күшінен білінеді,
Әйелдін, асылы ісінен білінеді.
Әйелдін, асылы ісінен білінеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы көрінісімен емес, нақты ісімен бағалау керек деген ойды білдіреді. Ер…
Өз анасын зор тұтқан,
Кісі анасын қор тұтпас.
Кісі анасын қор тұтпас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал анаға деген құрметті ең жоғары адамгершілік өлшемі ретінде танытады. Өз анасын ардақтаған…
Адам көңілден азады,
Тілден жазады.
Тілден жазады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі көңіл күйі бұзылса, мінезі де, ісі де оңай әлсірейтінін айтады. Тура…
Жорғаң болса, өрге сал,
Ісің ақ болса, көпке сал.
Ісің ақ болса, көпке сал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жорға атты адам өрге шығарса да шаршамайды, жүрісі жайлы, жүрдек болады…
Ашу келсе, ақыл кетер,
Ашудан ақыл көп болса,
ашу не етер?!
Ашудан ақыл көп болса,
ашу не етер?!
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ашуға берілсе, ақылдан айрылып қалатынын ескертеді. Тура мағынасында ашу келгенде…
Жеміссіз ағаш жұтайды.
Негізгі мағынасы Жеміссіз ағаш жұтайды деген мақал тура мағынасында: жеміс бермеген ағаштың нәрі кеміп, күтімсіз…
Аспанға ұшсаң, аяғыңнан тартамын
Жерге кірсең, шашыңнан тартамын.
Жерге кірсең, шашыңнан тартамын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қайда барса да, жақын адамнан, ортадан немесе өз міндетінен толық құтыла алмайтынын…
Жақсыға сұқтан, жаманнан сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға кімнен үлгі алып, кімнен бой тарту керегін үйретеді. Тура мағынасында: жақсы адамға…
Қырын алған қырқында таз болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің қырын алғаны, ал келесі қырында таз болып қалатыны туралы…
Ойында өрелік жоқ,
Ханда төрелік жоқ.
Ханда төрелік жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ойын-сауықта, қалжың мен ермек үстінде терең ой мен биік салмақ болмайды…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.