Жолдасың жақсы болса, жолым ұзақ деме,
Жолдасың жаман болса, қолым ұзын деме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өміріндегі серіктің, жолдастың орны зор екенін айтады. Тура мағынада, сапарға шыққанда қасыңдағы адам сенімді болса, жол ауыр көрінбейді; ал серігің жаман болса, мол мүмкіндігің мен күшіңе сеніп отыру қиын. Астарлы мағынасы — адамның бағы, беделі, ісінің сәтті болуы көбіне қасындағыларға, ортаға, қарым-қатынасына байланысты. Жақсы жолдас адамды алға жетелейді, жаман жолдас кері тартады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «жол» — тек сапар емес, өмір жолы. «Жолдас» — досты, серікті, әріптесті білдіреді. «Жолым ұзақ деме» дегені: жақсы адаммен бірге болсаң, қиындық аз сезіледі, мақсатқа жету жеңілдейді. «Қолым ұзын деме» дегені: мүмкіндігім көп, өзіме сенемін деп шамданба, жаман адаммен істес болсаң, қолың жеткенімен, ісің оңбайды деген ескерту. Яғни, байлық не күш емес, адамдық пен сенім шешуші.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал достықта, жұмыс орнында, топтық жобада жиі қолданылады. Мысалы, университетте бір студент жауапкершілігі мол, ұқыпты топтасы болса, жоба сәтті шығады; ал салғырт, уәдесінде тұрмайтын адам болса, бүкіл істі қиындатады. Сондықтан адам серігін таңдауда абай болуы керек.
Joldasyń jaman bolsa, qolym uzyn deme.