Жорғадан туған жортақ бар,
Шеберден туған шорқақ бар,
Батырдан туған қорқақ бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам қасиеті тек ата-текпен өлшенбейтінін аңғартады. Тура мағынасында: жорға мінгеннен жортақ, шеберден шорқақ, батырдан қорқақ тууы мүмкін. Астарлы мағынасы — бір әулеттен, бір ортадан шыққан адамдардың мінезі мен қабілеті бірдей болмайды. Адамның қандай болатынын көбіне өз талабы, тәрбиесі, еңбегі мен мінезі қалыптастырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жорға», «шебер», «батыр» — ел ішінде қадірлі, мықты, үлгілі тұлғалардың бейнесі. Ал «жортақ», «шорқақ», «қорқақ» — солардың керісінше, осал, әлсіз, қабілеті төмен сипаттарды білдіреді. Қарама-қарсы ұғымдарды қатар қою арқылы мақал адамның атағына емес, өз болмысына қарау керек екенін әсерлі жеткізеді. Яғни ата-ананың абыройы балаға дайын күйде берілмейді, оны адам өзі дәлелдеуі тиіс.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал баланың немесе жас адамның жетістігін тек әкесіне, шешесіне қарап бағаламау керек екенін ескертеді. Мысалы, ата-анасы өте білімді болғанымен, бала еңбектенбесе, оқуда озат болмауы мүмкін. Керісінше, қарапайым отбасынан шыққан жас өз талпынысымен үлкен жетістікке жете алады. Сондықтан мақал әркімді өзіне жауапкершілікпен қарауға шақырады.
Sheberden týǵan shorqaq bar,
Batyrdan týǵan qorqaq bar.