Жетесі асыл арланбас,
Жеті атасына дарымай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы қасиет, тектілік, намыс пен мінез бір адамның бойында ғана пайда болмайды, ол жеті атадан берілетін тұқым қуалаған тәрбие мен қан арқылы қалыптасады. Астарлы мағынасы: асыл мінезді, парасатты, рухы биік адам аяқ астынан шықпайды; оның артында ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан өнеге, тәрбие, тектілік жатады. Сондықтан адам өз тегін, ата-баба жолын қадірлеп, жақсы қасиетті сақтауға тиіс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «асыл» сөзі — таза, биік, қадірлі мінездің белгісі. «Арланбас» дегені — именбес, қаймықпас, жігерлі болу деген ұғым. «Жеті атасына дарымай» тіркесі қазақ танымындағы жеті ата ұғымын білдіріп, адамның болмысы тек өзінен емес, әулеттен, атадан дарыған қасиеттен қалыптасатынын көрсетеді. Бұл жерде «жеті ата» — тек туыстық шеңбер емес, тұтас тектілік пен тәрбие символы.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал адам тәрбиесіне, отбасылық өнеге мен жауапкершілікке қатысты айтылады. Мысалы, бір жас жігіт қиын сәтте сабыр сақтап, дұрыс шешім қабылдаса, үлкендер: «Тектілік деген осы, жеті атасына дарымай ма?» деп мақтайды. Яғни жақсы мінезді сақтау үшін тек өзің емес, отбасыңның да үлгісі маңызды екенін еске салады.
Jeti atasyna darymaı.