Жиен ел болмас,
Желке ас болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жиен өз жұртына толық сіңіп, елдің тірегіндей бола алмайды; желке ет те аса қадірлі, таңдаулы ас саналмайды. Астарлы мағынасы: әр нәрсенің, әр адамның өз орны бар. Туыстық жақындық болғанмен, негізгі жауапкершілік пен елдік міндет өз жұртына, өз шаңырағына тән. Сондай-ақ «келіннің төркінін, жиеннің нағашысын» артық көтермей, орнымен бағалау керек деген ой сезіледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жиен» — нағашы жұртқа еркелеген, бірақ сол әулеттің түп иесі емес адамды білдіретін бейне. «Ел болмас» деуі — ел басқару, елге сүйеніш болу мағынасындағы астарлы тіркес. «Желке ас болмас» — желке еттің кәделі мүшеге жатпайтынын меңзеп, әр мүшенің, әр рөлдің өз салмағы барын көрсетеді. Яғни мақал салыстыру арқылы орынды мен орынсызды ажыратады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал туыстық шекараны сақтап, әркімнің орнын білу керек дегенде айтылады. Мысалы, бір жиен нағашы жұрттан үнемі ерекше құрмет күтсе, үлкендер «Жиен ел болмас, желке ас болмас» деп, артық дәметпей, әдеппен жүр дегенді ескертеді.
Jelke as bolmas.