Жер астында жатқанды
Қазбай қарап, тіл табар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның бір істің түбіне жетпей, үстірт қарап шешім шығармауы керегін айтады. Тура мағынада жер астында жатқан нәрсені қазбай көріп білу мүмкін емес. Астарлы мағынасы — жасырын жатқан сырды, мәселенің себебін, адамның ойын не ниетін тек байыппен, сұрақ қойып, сөйлесе отырып түсінуге болады. Яғни, дау да, күрделі жағдай да күшпен емес, ақылмен шешіледі.
Образдар мен теңеулер
"Жер астында жатқан" деген тіркес — көзге көрінбейтін, ішкі сыр, жасырын себеп дегенді білдіреді. "Қазбай қарап" — асықпай, мән-жайды терең зерттеп қарау. Ал "тіл табар" — сөз арқылы келісімге келу, ортақ түсінікке жету. Мұнда қазу мен қарау қарама-қарсы қойылып, күш жұмсамай, сөйлесу арқылы түйінді тарқату ойы берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі өмірде адамдар арасындағы түсініспеушілікті шешкенде жиі қолданылады. Мысалы, жұмыста бір қызметкер кешігіп келсе, оны бірден сөкпей, алдымен себебін сұрап білген дұрыс: мүмкін үйінде қиын жағдай бар шығар. Сонда мәселе ашық айтылып, екі жақ та тіл табысады.
Qazbaı qarap, til tabar.