«Жер байдікі, су сайдікі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жердің иесі бар, судың да өз арнасы, өз жолы бар. Астарлы мағынасы: әр нәрсенің өз орны, өз қожасы, өз несібесі болады. Адам біреудің үлесіне қол сұқпауға, өз сыбағасын білумен қоса, өзгенің құқығын құрметтеуге тиіс. Қазақ танымында бұл сөз дүние-мүліктің, табиғи игіліктің иесі мен шегі бар екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер» — мал жайылатын, егін егілетін қоныс, байлық пен тіршіліктің негізі. «Су» — өмірдің көзі, ырыс пен қозғалыстың белгісі. «Байдікі» мен «сайдікі» деген тіркестер меншік пен тиесілілікті білдіреді: байдың малына, сайдың суына өз жолы бар. Яғни халық табиғаттағы да, қоғамдағы да тәртіпті, шекараны және әділ бөліністі осылай бейнелеген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал жер дауы, су пайдалану, ортақ мүлікке жауапкершілік мәселесінде өте орынды айтылады. Мысалы, көршінің жеріне рұқсатсыз егін егу немесе арықтағы суды өз бетімен бұрып алу дұрыс емес, өйткені ол — біреудің құқығын бұзу. Мақал адамды адалдыққа, тәртіпке және біреудің несібесіне құрметпен қарауға үндейді.