Желген желісін біледі,
Жортқан жүрісін біледі.

Негізгі мағынасы

Желген ат өз желісін біледі, жортқан ат өз жүрісін біледі. Әр аттың өз қалпы бар: бірі желіп, бірі жортып жүреді, әрқайсысы өзіне ыңғайлы жүрісті ұстанады. Мақал әр адам өз ісін, өз шамасы мен әдісін өзі жақсы біледі деп айтады, біреуге өз қарқыныңды таңба, оның өз жолы бар. Кейде бұл сөз біреу ақыл айтқанда «мен өз ісімді білемін» деген жауап ретінде де айтылады.

Образдар мен теңеулер

Желу — аттың аяңнан жылдам, шабыстан баяу, жайлы да ырғақты жүрісі; жортақ — бір қалыпты, ширақ жүріс. Қазақ жылқының жүрісін нәзік ажыратқан: аяң, жорға, желіс, жортақ, шоқырақ, шабыс. Әр аттың туа біткен не үйретілген жүрісі болады. Мақалдағы екі жол бірдей құрылған: «желген — желісін», «жортқан — жүрісін»; бір түбірлес сөздер жұбы әрі үндестік, әрі ой береді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Біреудің ісіне артық араласып, ақыл айта берген адамға жұмсақ жауап ретінде не біреуді өз жолымен жүре берсін деп қорғағанда айтылады. Үні — сабырлы, кейде азғантай мысқылды. Мысалы: «Ол сабағын түнде оқиды, сен таңертең оқисың. Желген желісін біледі, жортқан жүрісін біледі, мазасын алма».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылда көкпар алдында жас жігіттер бір-бірінің атын сынағанда, қарт жылқышы мақалды айтып, әр аттың өз жүрісі бар екенін түсіндірді.
— Ас үйде келін мен ене ет асудың әр түрлі тәсілі туралы таласқанда, ата мақалды айтып, күліп екеуін татуластырды.